Doorgaan naar hoofdcontent

Over de perfecte uitvoering (1)

Het is de vraag of een perfecte muziekuitvoering per definitie garant staat voor een ideale beleving van die muziek. Je zou je ook kunnen afvragen of de perfecte uitvoering wel bestaat. Als professioneel musicus ben je gauw geneigd om deze vraag met een volmondig "Ja!" te beantwoorden. Heel je opleiding op het conservatorium ben je intensief met muziek bezig en streef je perfectie na; niets lijkt belangrijker. Door de perfecte uitvoering zullen de bedoelingen van de componist immers het best tot zijn recht komen. Ik weet zeker dat ook vele (met name) klassieke muziekliefhebbers deze mening zijn toegedaan. Daarbij wordt dan uitgegaan van een aantal aannames die vanzelfsprekend lijken, maar dat zeker niet zijn. Zoals bij zoveel zaken in het leven, ligt het allemaal genuanceerder en is het ingewikkelder dan je op het eerste of tweede gezicht zou denken.

Een componist van klassieke muziek (wat is 'klassieke' muziek eigenlijk?) zal zich over het algemeen van ons traditionele notenschrift bedienen om zijn compositie vast te leggen. Sinds mensen muziek zijn gaan noteren, is het een moeizame zoektocht gebleken om muziek exact vast te leggen in notenschrift. Tot op heden zijn we daar niet in geslaagd. Het notenschrift is verre van volmaakt en gelukkig biedt het ontelbare mogelijkheden tot interpretatie en opvattingen. Als je registraties van een aantal uitvoeringen naast elkaar zet en ze vergelijkend beluistert, komen soms grote verschillen aan het licht. Zelfs als musici gebruik maken van dezelfde muziekuitgave, zal iedere muzikant het notenschrift anders interpreteren. De uitvoeringen zullen dus altijd verschillen.

Er zijn componisten die hebben geprobeerd alles tot in detail voor te schrijven en er zijn er die bewust minder aanwijzingen geven. Voor beide richtingen valt iets te zeggen. Zelf vind ik het leuk om ruimte te bieden aan de uitvoerend musicus om de muziek te 'herscheppen'. Het is boeiend om te horen hoe verschillend muziek geïnterpreteerd en ervaren kan worden; hoe jouw muziek, die je duidelijk denkt te hebben opgeschreven, door anderen wordt 'gelezen'.

Ik herinner mij dat ik in mijn conservatoriumtijd als zanger onderdeel uitmaakte van het Vokaal Ensemble van het Brabants Conservatorium (V.E.B.C.) Wij hadden onder leiding van Jan Boogaarts een compositie van Vic Nees ingestudeerd en voerden het werk in bijzijn van de componist tijdens een concert uit. Jong en onervaren togen wij als zangers na het concert naar de grote componist om te vragen wat hij van de interpretatie en onze uitvoering vond. Vic Nees zei, zonder enige aarzeling: "Interessant. Ik wist niet dat het zo ook kon." Wij wisten niet wat er van te denken; was dit cynisme of oprechte verwondering?

Het was me duidelijk dat genoteerde muziek nooit exact de bedoelingen van de componist kan vastleggen. Het is een uitgangspunt waarmee de uitvoerend musicus aan de slag zal moeten gaan. Door analyse van hetgeen er staat zal inzicht in de bedoelingen van de componist verkregen worden. Pas daarna kun je in de geest van de componist zijn muziek interpreteren en tot klinken brengen. De componist van zijn kant zal moeten accepteren dat als hij iets gecomponeerd heeft en het muziekstuk wordt uitgevoerd door anderen, hij het werk uit handen geeft. Er wordt iets aan zijn werk toegevoegd, iets wat hij zelf niet meer in de hand heeft.

Als we dus over een "perfecte uitvoering" spreken dan kunnen we het per definitie niet hebben over de perfectie waarmee de noten van de compositie worden uitgevoerd. Het notenschrift is namelijk verre van volmaakt. Er zijn dus andere aspecten die bijdragen tot het ervaren van een volmaakte schoonheidservaring in de muziek. Daarover een volgende keer meer.

Reacties

Marion zei…
Je zou bijna hetzelfde kunnen zeggen over de "perfecte vertaling". Ook bij het in een andere taal weergeven van een tekst zullen de resultaten elke keer verschillen, terwijl de basistekst toch steeds hetzelfde blijft. Iedereen geeft zijn eigen draai aan wat de auteur volgens hem heeft willen zeggen. Leuk om zo'n overeenkomst te constateren!
Beste Paul, Perfectie bestaat niet als een ervaring. Perfectie is strikt persoonlijk, omdat iedereen anders is en voelt en dat bovendien tijd- en plaatsgebonden. Een dauwzonnige vacantieochtend in mei is anders dan een onsympathieke, gure november maandag.
Gelukkig zijn mensen imperfect...is de smeerolie van cultuur..valt er steeds wat te verbeteren en erover te kwebbelen.
Hester zei…
Doet me ook denken aan het eeuwige gekwebbel over opname A en opname B bij diskotabel... ben je gewoon aan het luisteren naar de muziek, komt die presentator plotseling weer: 'dit was opname Aaa, nu komt opname Bee'. Saaie radio is dat.
Wat leuk, deze reacties! Marion heeft gelijk als zij stelt dat de "perfecte uitvoering" ook breder gezien kan worden. Het blijft mensenwerk en ik ben het dan ook helemaal met Ledderhof eens dat mensen "Gelukkig... imperfect" zijn.
Als recensenten radio gaan maken, krijg je bijna onvermijdelijk "Saaie radio" zoals Hester aangeeft. Het wezen van de muziek zou centraal moeten staan, de bedoeling of het wezen van de compositie. Als je jezelf daar op richt dan doet het er niet zo veel toe of opname A of opname B een ietsepietsie afwijkt. De deskundigheid van de recensent staat dan voorop en daar ben je zo op uitgeluisterd.

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…