Doorgaan naar hoofdcontent

Over melodie

Ik zie muziek als het structureren van tijd. Zoals een schilder het platte vlak inricht en een architect en beeldhouwer de ruimte, zo geeft de componist inhoud aan de tijdsbeleving.
Tijd en tijdsbeleving zijn echter moeilijk te vatten en Einstein stelt met zijn relativiteitstheorie dat ruimte en tijd niet los van elkaar staan, maar met elkaar verweven zijn: de ruimte-tijd. Ook al koppel je lineariteit van tijdstippen los bij het introduceren van het begrip ruimte-tijd, in de muziekbeleving is de causaliteit van opeenvolgende tonen onloskoppelbaar verbonden met de emotie die de opeenvolging van die tonen en klanken oproept. De melodie is te zien als een berekende "draagconstructie" waarover emoties vervoerd worden.

Muziek bestaat zolang het klinkt. Dat lijkt logisch, maar is in wezen veel ingewikkelder dan je op het eerste gezicht zou denken. Als een toon klinkt en vervolgens overgaat in een andere toon, dan bestaat de eerste toon nog in onze gedachten terwijl hij in werkelijkheid niet meer te horen is. De tweede noot komt "na" de eerste noot en wordt er in onze geest mee verbonden tot een logisch geheel. We herkennen een melodie of thema terwijl het in principe is opgebouwd uit losse tonen die in onze geest betekenis hebben gekregen en al of niet in logisch verband met elkaar staan.

De vraag die ik mezelf als componist stel, is of melodie wezenlijk is aan muziek. Met name in de film-muziek zijn we gewend geraakt aan klankvelden en clusters ter ondersteuning van filmbeelden. Als je dan de CD koopt met alleen de film-muziek, zal vaak (altijd?) blijken dat de filmbeelden de muziek nodig hebben, maar de muziek ook de film-beelden. De film-muziek die "overeind" blijft als muziek heeft volgens mij altijd een melodie die aanspreekt bij de luisteraar. Dat gold voor de filmmuziek van Prokofiev bij Eisenstein's "Alexander Nevski" als voor muziek bij "Harry Potter".

Ik heb voor mezelf uitgemaakt dat een melodie meer kans maakt om "aan te slaan" als de menselijke maat er aan ten grondslag ligt. Volgens mij onthouden wij muziek beter en komt de muziek beter "binnen" als wij de melodie kunnen reproduceren, lees "zingen". De aardigheid is daarbij dat naarmate de logische verbinding tussen de tonen die de melodie maken beter is en de tijd dus optimaal en zinvol gestructureerd wordt, dat de tijdsbeleving ingrijpend verandert. Je kunt bij het volgen van melodieën, thema's de tijd "vergeten". Je wordt dusdanig in beslag genomen door het volgen van de logica der melodieën, dat tijd sneller lijkt te gaan en intenser wordt beleefd. Over wat nu bij ons de referentiekader doorbrekende emotie opwekt bij het beluisteren van muziek, zal ik later terugkomen.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…