Doorgaan naar hoofdcontent

Over Auschwitz

Tijdens mijn onlangs gemaakte concertreis naar Polen (Krakow) heb ik de concentratiekampen Auschwitz I en II bezocht. Vanuit Krakow zijn er veel reisorganisaties waarbij je jezelf kunt inschrijven voor busreizen naar deze onheilsplek. Het was een reis, in passend miezerig weer, van ongeveer één uur. Als voorbereiding werd in de bus een documentaire getoond over het concentratiekamp. We kwamen dus al in bedrukte stemming aan bij het voormalige concentratiekamp.

Bij aankomst was het druk, erg druk. Vele bussen en grote groepen schoolkinderen die met hun begeleiders stonden te wachten op het moment dat ze via de hoofdingang naar binnen mochten. Het was er goed georganiseerd en het was dan ook vervreemdend om met honderden mensen tegelijk achter gidsen aan te lopen door de smalle toegangspoortjes van Auschwitz I.

We werden opgedeeld in groepjes van zo'n 15 personen en kregen ieder een communicatiesysteem waarmee we via een speciale frequentie onze gids konden verstaan, zelfs als je er tientallen meters achter liep. De gids bij de rondleiding was een lerares aan een middelbare school van ongeveer 45 jaar. Betrokken en zeer indringend sprak zij over de gruweldaden die daar gepleegd zijn. Ze keek je daarbij indringend aan... er was geen ontkomen aan...

Nadat we door de gaskamer en langs de verbrandingsoven waren gelopen, gingen we terug naar de bus om te vertrekken naar Auschwitz II, Birkenau, enkele kilometers verderop. De sfeer was vreselijk; het regende zachtjes, het was koud en het was gaan schemeren. De systematiek waarmee de genocide was georganiseerd trof me; hier zijn mensen doelbewust bezig geweest om uit te denken hoe ze in zo kort mogelijke tijd, zoveel mogelijk medemensen uit konden roeien. Wat een meedogenloze precisie; wat een harteloze wreedheid...

Toch maar goed dat deze plek nog bewaard is gebleven. Een plaats die, zoals Imre Kertész in "De verbannen taal" schrijft, "(...)in het Europese bewustzijn een universele gelijkenis inneemt die de stempel van onvergankelijkheid draagt waarvan enkel de naam al de volledige wereld van de kampen behelst en de schok van de universele geest daarover, een tot mythische hoogte verheven plaats die behouden moet worden opdat die bezocht kan worden door pelgrims, zoals de heuvel van Golgotha."

In Auschwitz vervaagt nergens de grens tussen goed en kwaad. De gruweldaden zijn volkomen opengelegd en hebben daarom juist een gesloten en onaantastbare structuur gekregen. Of wij er als mensheid van leren is maar de vraag. Het heeft in elk geval grote indruk op mij gemaakt.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…