Doorgaan naar hoofdcontent

Herhalingen

Afgelopen week, tijdens de repetitie met het orkest Brabant Sinfonia, stond symfonie 40 van W.A. Mozart op de lessenaar. We kwamen te spreken over de herhalingen die bij de delen genoteerd staan. Moeten die nu worden uitgevoerd of niet? Is de noodzaak om de herhalingen uit te voeren nog wel aanwezig? Was er sprake van een overbodig modeverschijnsel in die tijd? Of hebben de herhalingen wel degelijk een functie bij deze muziek? Vooral bij de herhaling van het Menuet was de vraag bij de orkestleden het meest actueel. Alvorens de vraag te beantwoorden, zouden we ons moeten realiseren wat de gangbare concertpraktijk in die dagen was en hoe het publiek naar de uitvoeringen van muziek luisterde.

Er zijn een paar in het oog springende verschillen met de uitvoeringspraktijk van tegenwoordig. Waar wij vooral muziek uit vervlogen tijden uitvoeren en beluisteren, was de gangbare praktijk ten tijde van Mozart dat hedendaagse, meestal nieuwe, muziek werd uitgevoerd; al dan niet in opdracht gecomponeerd. Nu wordt vooral muziek uitgevoerd die het publiek al kent van opnamen of eerdere uitvoeringen. Ten tweede was destijds de muziek na het concert niet meer te beluisteren. Van concertregistraties en moderne geluidsdragers was geen sprake. Men ging naar het concert, kende de muziek dus niet en wist ook dat het niet waarschijnlijk was dat je die muziek in de rest van je leven zou horen.

De herhalingen hadden dus een functie. De luisteraar kreeg een kans om de muziek een tweede keer te beluisteren tijdens het concert. Daardoor kon de oplettende en geïnteresseerde concertbezoeker de muziek beter doorgronden en memoriseren. Doordat muziek altijd 'live' uitgevoerd moest worden en er thuis geen muziek klonk uit de radio, tv of iPod, was de luisterhouding waarschijnlijk intenser dan tegenwoordig het geval is. (Zo denk ik overigens ook dat het klokkengelui - of het ontbreken daarvan in bepaalde delen van het kerkelijk jaar -  ook een grotere impact zal hebben gehad dan wij nu kunnen indenken) Er waren minder omgevingsgeluiden en muziek was een schaarser goed dan nu)

Met de komst van geluidsdragers werden de herhalingen steeds meer weggelaten. Er was simpelweg geen ruimte voor de herhalingen en bovendien kan de luisteraar de muziek in vertrouwde omgeving zo vaak afspelen als hij maar wil. Bijgevolg houden wij niet meer van herhalingen. We zijn gewend geraakt aan de  uitvoeringen zonder herhaling (in tegenstelling tot de eindeloze herhalingen op tv en in de beeldcultuur) en willen horen wat we kennen van opnamen door grote vertolkers. Die opnamen zijn de meetlat geworden waarlangs alle andere uitvoeringen worden beoordeeld.

Ik zou willen pleiten voor meer ruimte voor de muziek. Laat de vondsten van de componist nog maar eens voorbij komen. Niet omdat het goedkoper is (het motief bij tv-producenten) maar opdat wij dezelfde muziek nog eens in ons kunnen opnemen; muziek is meestal de moeite van wat extra aandacht waard. Als je naar onze uitvoeringen van de symfonieën van Mozart komt luisteren, krijg je de herhalingen van ons er voor hetzelfde geld bij.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Speelt mijn linde, zingt de nachtegaal.

Gisteren waren de kinderen met de kleinkinderen op bezoek. Het was mooi weer en het is dan fijn om met zijn allen bijeen te zijn. De kleinkinderen claimen al onze aandacht; de jongsten, Floris en Reinout, omdat ze zo jong zijn en nog verzorging behoeven, Olivia omdat ze als driejarige de wereld aan het verkennen is. Elke leeftijd heeft zijn charme, maar de wereld van een driejarige vind ik wel erg boeiend om als bompa mee te mogen maken.

De taalontwikkeling van de driejarige Olivia gaat met sprongen vooruit. Ze spreekt in hele zinnen, vraagt voortdurend 'Waarom?' en je merkt aan alles dat zo'n kind de wereld aan het ontdekken is. Het kind heeft oog voor zaken waar wij als volwassenen allang blasé aan voorbijgaan. De aanwezigheid van een driejarige in je omgeving maakt dat je zelf de wereld ook weer met andere ogen beziet. De sprookjesachtige wereld van plant en dier, mens en omgeving, openbaren zich in alle luister aan wie er oog voor heeft. Olivia helpt mij de wereld weer …

God bestaat, Hij woont in Brussel.

Gisteravond heb ik een prachtige film bekeken: Le Tout Nouveau Testament, een film van schrijver Thomas Gunzig en cineast Jaco Van Dormael. God bestaat in deze film en Hij bewoont samen met Zijn vrouw en Zijn dochter Ea (verwijzing naar de Evangelische Alliantie?) een bedompt appartement zonder deuren naar de buitenwereld in een hoge flat in Brussel. Deze tirannieke en verknipte persoonlijkheid in zijn badjas terroriseert Zijn gezin en sluit zich op in Zijn geheime werkkamer waar hij op Zijn computer met sadistisch genoegen en uit verveling wetten uitschrijft die de mensheid moeten kwellen met allerlei groot en klein leed. Hij is anders dan Zijn weggelopen zoon J.C., die het volgens Hem te bont heeft gemaakt en naar Gods zeggen maar wat geïmproviseerd heeft. Zijn vrouw laat alles gedwee over zich heen gaan en Zijn dochter Ea komt voor de mensen op; zij hackt Zijn computer, maakt aan alle mensen via SMS hun sterfdatum bekend en loopt weg van huis. Zij daalt via een tunnel in de wasmach…