Doorgaan naar hoofdcontent

Herhalingen

Afgelopen week, tijdens de repetitie met het orkest Brabant Sinfonia, stond symfonie 40 van W.A. Mozart op de lessenaar. We kwamen te spreken over de herhalingen die bij de delen genoteerd staan. Moeten die nu worden uitgevoerd of niet? Is de noodzaak om de herhalingen uit te voeren nog wel aanwezig? Was er sprake van een overbodig modeverschijnsel in die tijd? Of hebben de herhalingen wel degelijk een functie bij deze muziek? Vooral bij de herhaling van het Menuet was de vraag bij de orkestleden het meest actueel. Alvorens de vraag te beantwoorden, zouden we ons moeten realiseren wat de gangbare concertpraktijk in die dagen was en hoe het publiek naar de uitvoeringen van muziek luisterde.

Er zijn een paar in het oog springende verschillen met de uitvoeringspraktijk van tegenwoordig. Waar wij vooral muziek uit vervlogen tijden uitvoeren en beluisteren, was de gangbare praktijk ten tijde van Mozart dat hedendaagse, meestal nieuwe, muziek werd uitgevoerd; al dan niet in opdracht gecomponeerd. Nu wordt vooral muziek uitgevoerd die het publiek al kent van opnamen of eerdere uitvoeringen. Ten tweede was destijds de muziek na het concert niet meer te beluisteren. Van concertregistraties en moderne geluidsdragers was geen sprake. Men ging naar het concert, kende de muziek dus niet en wist ook dat het niet waarschijnlijk was dat je die muziek in de rest van je leven zou horen.

De herhalingen hadden dus een functie. De luisteraar kreeg een kans om de muziek een tweede keer te beluisteren tijdens het concert. Daardoor kon de oplettende en geïnteresseerde concertbezoeker de muziek beter doorgronden en memoriseren. Doordat muziek altijd 'live' uitgevoerd moest worden en er thuis geen muziek klonk uit de radio, tv of iPod, was de luisterhouding waarschijnlijk intenser dan tegenwoordig het geval is. (Zo denk ik overigens ook dat het klokkengelui - of het ontbreken daarvan in bepaalde delen van het kerkelijk jaar -  ook een grotere impact zal hebben gehad dan wij nu kunnen indenken) Er waren minder omgevingsgeluiden en muziek was een schaarser goed dan nu)

Met de komst van geluidsdragers werden de herhalingen steeds meer weggelaten. Er was simpelweg geen ruimte voor de herhalingen en bovendien kan de luisteraar de muziek in vertrouwde omgeving zo vaak afspelen als hij maar wil. Bijgevolg houden wij niet meer van herhalingen. We zijn gewend geraakt aan de  uitvoeringen zonder herhaling (in tegenstelling tot de eindeloze herhalingen op tv en in de beeldcultuur) en willen horen wat we kennen van opnamen door grote vertolkers. Die opnamen zijn de meetlat geworden waarlangs alle andere uitvoeringen worden beoordeeld.

Ik zou willen pleiten voor meer ruimte voor de muziek. Laat de vondsten van de componist nog maar eens voorbij komen. Niet omdat het goedkoper is (het motief bij tv-producenten) maar opdat wij dezelfde muziek nog eens in ons kunnen opnemen; muziek is meestal de moeite van wat extra aandacht waard. Als je naar onze uitvoeringen van de symfonieën van Mozart komt luisteren, krijg je de herhalingen van ons er voor hetzelfde geld bij.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…