Doorgaan naar hoofdcontent

Het beluisteren en beleven van muziek

Als ik concerten geef of bijwoon, ben ik soms verbaasd over reacties van publiek, uitvoerenden en recensenten. Velen hebben een mening over de uitvoering en de muziek, zonder dat zij zich ogenschijnlijk realiseren dat luisterhouding, referentiekader en stemming van het moment grote invloed hebben op hun commentaren. Onder invloed van sociaal gedrag kleuren sommigen hun ervaring in met wat ze 'deskundigen' om zich heen horen zeggen. Het is ook moeilijk om er een eigen mening op na te houden als mensen met verstand van zaken een andere mening hebben.

Muziek is om het bewust ordenen van geluid. Daarom zijn er ook zoveel muzieksoorten en is het zelfs moeilijk om te bepalen wat muziek is of niet. John Cage heeft dit in zijn 4'33'' tot onderwerp genomen. Muziek komt tot ons via geluid, wordt geregistreerd door onze oren en geïnterpreteerd door ons verstand. Beleving geschiedt via het hart. Over de verschillende houdingen die wij bij het beluisteren van muziek kunnen aannemen, wil ik het hier hebben.

Tijdens mijn opleiding aan het Brabants Conservatorium bestudeerde ik in het kader van mijn studie Schoolmuziek de verschillende manieren waarop wij naar muziek kunnen luisteren. Ik werd daarbij enorm gestimuleerd en geïnspireerd door Cor de Man, een briljant denker. Hij had een goed doordacht systeem ontwikkeld waarbij hij de structuur van een muziekstuk schematisch kon weergeven. Dit levenswerk is helaas alleen nog antiquarisch te verkrijgen: Muziek in grafiek. Als je het boek ooit tegenkomt, is het de moeite van het aanschaffen waard. Mede door toedoen van Cor de Man ben ik Theorie der Muziek gaan studeren bij Jan van Dijk.

Deze 'intellectuele' benadering van muziek is onbekend bij velen en geeft een handreiking voor beter begrip van ingewikkelde muziek. Toch is het maar één van de manieren om naar muziek te luisteren.

In grote lijnen onderscheiden we drie manieren om muziek te beluisteren:
1. Motorisch
De luisteraar richt zich vooral op ritme en metrum en gaat meebewegen.
2. Emotioneel/associatief
Hierbij richt de luisteraar zich op emotionele aspecten van de muziek en daarbij kan de muziek allerlei associaties oproepen.
3. Intellectueel
De luisteraar richt zich hierbij op structuren en luistert analytisch. Er worden thema's, motieven en toonsoorten gevolgd en besproken

Natuurlijk komen deze luisterhoudingen bijna niet in pure vorm voor. Meestal is er sprake van mengvormen. Niet elke muzieksoort is voor iedere luisterhouding geschikt; dansmuziek beluister je voornamelijk motorisch en een grote symfonie bij voorkeur intellectueel. Je kunt het wel op een andere manier doen, maar het is de vraag of je dan het wezen van de muziek recht doet. In mijn volgende blog zal ik hier op terug komen.

Reacties

Beste Paul, ik mis de vierde vorm, en m.i. de enige die de muziek volledig recht doet; namelijk 'spiritueel' luisteren... Het vraagt oefening, en lukt lang niet altijd, maar jezelf volledig openstellen en bewust, zeg maar meditatief luisteren zonder inmenging van oppervlakkige associaties en vooral zonder oordelen en meedenken vind ik uiteindelijk toch het meest bevredigend.
Met hartelijke groet, je collega blogger en muzikant,

Jan-Paul
Hallo Jan-Paul. Bedankt voor de reactie! Ik begrijp wat je bedoelt. Ook ik herken deze manier van luisteren. Voor mij valt 'spiritueel' luisteren onder categorie 2. Associaties kunnen daarbij namelijk worden opgeroepen, maar dat hoeft niet. Een luisteren waarbij de emotie en spiritualiteit op de voorgrond treden is hierbij goed denkbaar zonder associaties. Wellicht is het beter om de categorie aan te vullen en te spreken over spiritueel/emotioneel/associatief. Ik moet daar nog over denken. De drie categorieën zijn overigens niet bedoeld als opklimmend in waarde. Jij hebt wel veel geschreven zeg! Ik ben er aan begonnen om jouw teksten uit het verleden door te nemen en ik kan het anderen ook aanbevelen. Minstens even hartelijke groet, Paul

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…