Doorgaan naar hoofdcontent

Het beluisteren en beleven van muziek

Als ik concerten geef of bijwoon, ben ik soms verbaasd over reacties van publiek, uitvoerenden en recensenten. Velen hebben een mening over de uitvoering en de muziek, zonder dat zij zich ogenschijnlijk realiseren dat luisterhouding, referentiekader en stemming van het moment grote invloed hebben op hun commentaren. Onder invloed van sociaal gedrag kleuren sommigen hun ervaring in met wat ze 'deskundigen' om zich heen horen zeggen. Het is ook moeilijk om er een eigen mening op na te houden als mensen met verstand van zaken een andere mening hebben.

Muziek is om het bewust ordenen van geluid. Daarom zijn er ook zoveel muzieksoorten en is het zelfs moeilijk om te bepalen wat muziek is of niet. John Cage heeft dit in zijn 4'33'' tot onderwerp genomen. Muziek komt tot ons via geluid, wordt geregistreerd door onze oren en geïnterpreteerd door ons verstand. Beleving geschiedt via het hart. Over de verschillende houdingen die wij bij het beluisteren van muziek kunnen aannemen, wil ik het hier hebben.

Tijdens mijn opleiding aan het Brabants Conservatorium bestudeerde ik in het kader van mijn studie Schoolmuziek de verschillende manieren waarop wij naar muziek kunnen luisteren. Ik werd daarbij enorm gestimuleerd en geïnspireerd door Cor de Man, een briljant denker. Hij had een goed doordacht systeem ontwikkeld waarbij hij de structuur van een muziekstuk schematisch kon weergeven. Dit levenswerk is helaas alleen nog antiquarisch te verkrijgen: Muziek in grafiek. Als je het boek ooit tegenkomt, is het de moeite van het aanschaffen waard. Mede door toedoen van Cor de Man ben ik Theorie der Muziek gaan studeren bij Jan van Dijk.

Deze 'intellectuele' benadering van muziek is onbekend bij velen en geeft een handreiking voor beter begrip van ingewikkelde muziek. Toch is het maar één van de manieren om naar muziek te luisteren.

In grote lijnen onderscheiden we drie manieren om muziek te beluisteren:
1. Motorisch
De luisteraar richt zich vooral op ritme en metrum en gaat meebewegen.
2. Emotioneel/associatief
Hierbij richt de luisteraar zich op emotionele aspecten van de muziek en daarbij kan de muziek allerlei associaties oproepen.
3. Intellectueel
De luisteraar richt zich hierbij op structuren en luistert analytisch. Er worden thema's, motieven en toonsoorten gevolgd en besproken

Natuurlijk komen deze luisterhoudingen bijna niet in pure vorm voor. Meestal is er sprake van mengvormen. Niet elke muzieksoort is voor iedere luisterhouding geschikt; dansmuziek beluister je voornamelijk motorisch en een grote symfonie bij voorkeur intellectueel. Je kunt het wel op een andere manier doen, maar het is de vraag of je dan het wezen van de muziek recht doet. In mijn volgende blog zal ik hier op terug komen.

Reacties

Beste Paul, ik mis de vierde vorm, en m.i. de enige die de muziek volledig recht doet; namelijk 'spiritueel' luisteren... Het vraagt oefening, en lukt lang niet altijd, maar jezelf volledig openstellen en bewust, zeg maar meditatief luisteren zonder inmenging van oppervlakkige associaties en vooral zonder oordelen en meedenken vind ik uiteindelijk toch het meest bevredigend.
Met hartelijke groet, je collega blogger en muzikant,

Jan-Paul
Hallo Jan-Paul. Bedankt voor de reactie! Ik begrijp wat je bedoelt. Ook ik herken deze manier van luisteren. Voor mij valt 'spiritueel' luisteren onder categorie 2. Associaties kunnen daarbij namelijk worden opgeroepen, maar dat hoeft niet. Een luisteren waarbij de emotie en spiritualiteit op de voorgrond treden is hierbij goed denkbaar zonder associaties. Wellicht is het beter om de categorie aan te vullen en te spreken over spiritueel/emotioneel/associatief. Ik moet daar nog over denken. De drie categorieën zijn overigens niet bedoeld als opklimmend in waarde. Jij hebt wel veel geschreven zeg! Ik ben er aan begonnen om jouw teksten uit het verleden door te nemen en ik kan het anderen ook aanbevelen. Minstens even hartelijke groet, Paul

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…