Doorgaan naar hoofdcontent

Intellectueel luisteren


Componeren is het structureren van de tijd. Een compositie begint op een zeker moment en eindigt enige poos later. In de tussenliggende tijdspanne zijn melodieën en samenklanken ontstaan en heeft de componist spanningsbogen opgezet die al dan niet tot ontspanning zijn gekomen. Muziek heeft daarbij geen eenduidige betekenis. De luisteraar kent de betekenis toe en het werk van de componist zit er op zodra hij de compositie heeft gemaakt. De rol van de musici is het om de partituur dusdanig te interpreteren dat er recht wordt gedaan aan het werk van de componist. De enige bron die ze daarbij hebben is de genoteerde muziek. De notatie van de muziek is per definitie ontoereikend. Er zijn te veel onnauwkeurigheden in ons notenschrift om de zaak volledig dicht te timmeren. Het blijft behelpen. Gelukkig maar, anders zou er geen interpretatie mogelijk zijn en zou muziekmaken een mechanische bezigheid worden. Bij het beluisteren van muziek komt dus heel wat kijken; het is een ingewikkelde aangelegenheid.

Als luisteraar kun je proberen zo analytisch mogelijk de muziek te volgen. Door beter begrip van wat de componist gemaakt heeft, hoop je het wezen van de muziek beter te kunnen doorgronden. De bedoelingen van de componist worden via de musici overgebracht naar de luisteraar en muziek bestaat slechts zolang het klinkt. Het gericht luisteren naar die muziek kan daarom bijdragen tot beter begrip en inzicht van wat de componist heeft gecreëerd. Dit analytisch luisteren wordt ook wel intellectueel luisteren genoemd. Hoe meer je van muziek weet, des te groter wordt het ontzag voor het wonder van de muziek. Intellectueel luisteren kan natuurlijk op allerlei niveaus plaatsvinden, van eenvoudig tot erg diepgravend.

Mijn hele leven ben ik bezig met muziek. Ik heb Hoofdvak Theorie gestudeerd bij Jan van Dijk. Ik weet veel over harmonieleer, analyse, contrapunt, orkestratie en muziekgeschiedenis. Gaandeweg ben ik er achter gekomen dat het intellectuele luisteren een goede basis is om composities te onderzoeken en te ontdekken. Echter, het wezen van de muziek en de betekenis die muziek voor jou kan hebben, zijn niet zo gemakkelijk te vangen. Ik ben blij dat ik de magie van de muziek als wezenlijk bestanddeel kan ervaren.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…