Doorgaan naar hoofdcontent

De waarheid als een koe

Rutger Kopland (pseudoniem voor Rudi van den Hoofdakker, 1934-2012) is een wetenschapper (arts, psychiater) die vooral bij het grote publiek bekend is van zijn gedicht "Jonge sla". Dit gedicht werd zelfs aanleiding voor de programmamaker Theo Uittenbogaard om er een aflevering van de televisieserie Mooie woorden van te maken: Jonge sla of De kunst van het vertalen. Deze serie heeft zeker bijgedragen tot de bredere bekendheid van Rutger Kopland.


Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
stervende bloemen, het hoekje
aardappelen, kan ik met droge ogen
zien rooien, daar ben ik
werkelijk hard in.
Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee.

Rutger Kopland heeft invloed gehad op mijn denken. Niet alleen vanwege zijn aansprekende manier van dichten, maar ook vanwege de analyserende wijze waarop hij nadacht over wezenlijke zaken. Hij fileerde met grote accuratesse het dichtproces, de gevoelens waarmee we tijdens het leven mee zullen moeten leren omgaan en onze omgang met onze "werkelijkheid". Hij werkte mee aan de prachtige VPRO-serie Van de Schoonheid en de Troost van Wim Kayser (1999/2000) en schreef erover in Het mechaniek van de ontroering (Uitgeverij Van Oorschot, Amsterdam 1995, ISBN 90 282 0861 5)

Uit dit boekje wil ik graag enkele citaten aanhalen, omdat deze aansluiten bij mijn vorige blog Geboeide Prometheus. Kopland verwoordt hierin treffend hoe wij balanceren tussen de rationele en de irrationele kenbronnen. Kunsten leren ons een ander facet van onze werkelijkheid kennen; de kenbronnen vullen elkaar aan.

  • Het is maar waar je op uit bent, gebruik je een groothoek- of een zoomlens. Anders gezegd: welke vragen stel ik en waarom? (Vraag ik naar de verschillen of vraag ik naar de overeenkomsten?) -[blz 13]
  • Dat was medische wetenschap: zoeken naar iets dat klaar lag, zoals een gulden klaar ligt in het gras voordat je hem vindt. (Als ik niets vond, had ik niet goed gezocht) -[blz 24]
  • Van de tabellen die ik maakte, de grafieken die ik tekende, begon ik te zien dat ze niet alleen maar de producten waren van de werkelijkheid; zonder mijn vragen, zonder de methoden van observeren en analyseren zouden ze niet hebben bestaan. -[blz 28]
  • Het is alsof de werkelijkheid tegelijk bereid is meer van haar geheimen prijs te geven, nieuwe verbanden als het ware klaar heeft liggen. Je hoeft alleen maar de sluier weg te trekken. Dit is wat de wetenschapper en de dichter gemeen hebben, dit vermogen tot het hebben van een esthetische ervaring, als het "ik" even verdwijnt en plaatsmaakt voor het "het". -[blz 30]
  • ... dat er geen absolute waarheden zijn in dit leven. De waarheden liggen niet ergens klaar om gevonden te worden, men moet ze zelf maken. -[blz 41]

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…