Doorgaan naar hoofdcontent

Der nature bloeme

Wie in het middeleeuwse Damme aankomt via de Damse- ofwel Napoleonvaart vanuit Sluis, richting Brugge, zou niet kunnen vermoeden dat twee bekende personen uit een ver verleden hun naam aan dit stadje met 11.000 inwoners hebben verbonden: Jacob van Maerlant (ca. 1235 - ca. 1300) en Tijl Uilenspiegel (14de-eeuw). En alleen hierom zou Damme een bezoekje meer dan waard zijn. Toerisme Damme omschrijft het op hun website als volgt: "Damme, da's Vlaanderen in een notendop, waar elke steen zijn middeleeuws verhaal vertelt en pronkt met de Bourgondische praal van weleer."

Tijl Uilenspiegel, de schelm, die in de 16de-eeuw als deugniet, vrij als een vogel, door de Nederlanden en Duitsland trok en iedereen voor de gek hield met zijn vrolijke streken met serieuze grondtoon. Een figuur waar ik veel om heb gelachen, omdat hij de zwakheden van mensen genadeloos blootlegt. Volgens Charles de Coster, in zijn roman De legende van Uilenspiegel, is Tijl in Damme geboren. De overlevering leert ons dat Tijl rond 1350 in het Duitse Mölln is gestorven.

Jacob van Maerlant, de intellectuele schrijver van onder andere Spieghel Historiael, werd in de omgeving van Brugge geboren, vestigde zich in Damme en is er in de Onze-Lieve-Vrouwekerk begraven. In 1260 trad hij als koster in dienst in het plaatsje Mare-Lant (Land aan zee) waar hij begon met schrijven. Zoals gebruikelijk in die tijd, werd hij Van Maerlant genoemd, om hem zo te onderscheiden van andere schrijvers die Jacob heetten.
Rond 1270 keerde hij weer terug naar Damme en schreef er Der naturen bloeme, de eerste natuurencyclopedie in de volkstaal (naar De natura rerum - Over het wezen van der dingen - van Thomas van Cantimpré).

In 13 boeken, die in lengte variëren van 162 (boek 13) tot 4032 (Boek 2) verzen, behandelt Jacob van Maerlant alles wat er op aarde rondloopt en te zien is. Elk boek begint met een globale beschrijving van het onderwerp, waarna alle schepselen of dingen afzonderlijk worden behandeld. Het doel van de boeken was volgens van Maerlant dat mensen die genoeg hebben van nutteloze, verzonnen ridderromans, hun geest kunnen verrijken met waardevolle, echte kennis. Door de natuur te bestuderen, kan men dichter bij God komen. Want alles wat we zien, horen, ruiken, proeven en voelen is door Hem geschapen. Niets daarvan is waardeloos.

Ik vind Der nature bloeme zo belangrijk omdat het aangeeft hoe de middeleeuwse mens naar de natuur keek. Als je de afbeeldingen uit de 13 boeken bekijkt, zou je niet zeggen dat er natuurgetrouw naar de natuur gekeken is. Maar de basis was gelegd voor de Vlaamse Primitieven met kunstenaars als Rogier van der Weyden, Hans Memling, Hugo van der Goes en Jan van Eyck.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…