Doorgaan naar hoofdcontent

Der nature bloeme

Wie in het middeleeuwse Damme aankomt via de Damse- ofwel Napoleonvaart vanuit Sluis, richting Brugge, zou niet kunnen vermoeden dat twee bekende personen uit een ver verleden hun naam aan dit stadje met 11.000 inwoners hebben verbonden: Jacob van Maerlant (ca. 1235 - ca. 1300) en Tijl Uilenspiegel (14de-eeuw). En alleen hierom zou Damme een bezoekje meer dan waard zijn. Toerisme Damme omschrijft het op hun website als volgt: "Damme, da's Vlaanderen in een notendop, waar elke steen zijn middeleeuws verhaal vertelt en pronkt met de Bourgondische praal van weleer."

Tijl Uilenspiegel, de schelm, die in de 16de-eeuw als deugniet, vrij als een vogel, door de Nederlanden en Duitsland trok en iedereen voor de gek hield met zijn vrolijke streken met serieuze grondtoon. Een figuur waar ik veel om heb gelachen, omdat hij de zwakheden van mensen genadeloos blootlegt. Volgens Charles de Coster, in zijn roman De legende van Uilenspiegel, is Tijl in Damme geboren. De overlevering leert ons dat Tijl rond 1350 in het Duitse Mölln is gestorven.

Jacob van Maerlant, de intellectuele schrijver van onder andere Spieghel Historiael, werd in de omgeving van Brugge geboren, vestigde zich in Damme en is er in de Onze-Lieve-Vrouwekerk begraven. In 1260 trad hij als koster in dienst in het plaatsje Mare-Lant (Land aan zee) waar hij begon met schrijven. Zoals gebruikelijk in die tijd, werd hij Van Maerlant genoemd, om hem zo te onderscheiden van andere schrijvers die Jacob heetten.
Rond 1270 keerde hij weer terug naar Damme en schreef er Der naturen bloeme, de eerste natuurencyclopedie in de volkstaal (naar De natura rerum - Over het wezen van der dingen - van Thomas van Cantimpré).

In 13 boeken, die in lengte variëren van 162 (boek 13) tot 4032 (Boek 2) verzen, behandelt Jacob van Maerlant alles wat er op aarde rondloopt en te zien is. Elk boek begint met een globale beschrijving van het onderwerp, waarna alle schepselen of dingen afzonderlijk worden behandeld. Het doel van de boeken was volgens van Maerlant dat mensen die genoeg hebben van nutteloze, verzonnen ridderromans, hun geest kunnen verrijken met waardevolle, echte kennis. Door de natuur te bestuderen, kan men dichter bij God komen. Want alles wat we zien, horen, ruiken, proeven en voelen is door Hem geschapen. Niets daarvan is waardeloos.

Ik vind Der nature bloeme zo belangrijk omdat het aangeeft hoe de middeleeuwse mens naar de natuur keek. Als je de afbeeldingen uit de 13 boeken bekijkt, zou je niet zeggen dat er natuurgetrouw naar de natuur gekeken is. Maar de basis was gelegd voor de Vlaamse Primitieven met kunstenaars als Rogier van der Weyden, Hans Memling, Hugo van der Goes en Jan van Eyck.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…