Doorgaan naar hoofdcontent

Der nature bloeme

Wie in het middeleeuwse Damme aankomt via de Damse- ofwel Napoleonvaart vanuit Sluis, richting Brugge, zou niet kunnen vermoeden dat twee bekende personen uit een ver verleden hun naam aan dit stadje met 11.000 inwoners hebben verbonden: Jacob van Maerlant (ca. 1235 - ca. 1300) en Tijl Uilenspiegel (14de-eeuw). En alleen hierom zou Damme een bezoekje meer dan waard zijn. Toerisme Damme omschrijft het op hun website als volgt: "Damme, da's Vlaanderen in een notendop, waar elke steen zijn middeleeuws verhaal vertelt en pronkt met de Bourgondische praal van weleer."

Tijl Uilenspiegel, de schelm, die in de 16de-eeuw als deugniet, vrij als een vogel, door de Nederlanden en Duitsland trok en iedereen voor de gek hield met zijn vrolijke streken met serieuze grondtoon. Een figuur waar ik veel om heb gelachen, omdat hij de zwakheden van mensen genadeloos blootlegt. Volgens Charles de Coster, in zijn roman De legende van Uilenspiegel, is Tijl in Damme geboren. De overlevering leert ons dat Tijl rond 1350 in het Duitse Mölln is gestorven.

Jacob van Maerlant, de intellectuele schrijver van onder andere Spieghel Historiael, werd in de omgeving van Brugge geboren, vestigde zich in Damme en is er in de Onze-Lieve-Vrouwekerk begraven. In 1260 trad hij als koster in dienst in het plaatsje Mare-Lant (Land aan zee) waar hij begon met schrijven. Zoals gebruikelijk in die tijd, werd hij Van Maerlant genoemd, om hem zo te onderscheiden van andere schrijvers die Jacob heetten.
Rond 1270 keerde hij weer terug naar Damme en schreef er Der naturen bloeme, de eerste natuurencyclopedie in de volkstaal (naar De natura rerum - Over het wezen van der dingen - van Thomas van Cantimpré).

In 13 boeken, die in lengte variëren van 162 (boek 13) tot 4032 (Boek 2) verzen, behandelt Jacob van Maerlant alles wat er op aarde rondloopt en te zien is. Elk boek begint met een globale beschrijving van het onderwerp, waarna alle schepselen of dingen afzonderlijk worden behandeld. Het doel van de boeken was volgens van Maerlant dat mensen die genoeg hebben van nutteloze, verzonnen ridderromans, hun geest kunnen verrijken met waardevolle, echte kennis. Door de natuur te bestuderen, kan men dichter bij God komen. Want alles wat we zien, horen, ruiken, proeven en voelen is door Hem geschapen. Niets daarvan is waardeloos.

Ik vind Der nature bloeme zo belangrijk omdat het aangeeft hoe de middeleeuwse mens naar de natuur keek. Als je de afbeeldingen uit de 13 boeken bekijkt, zou je niet zeggen dat er natuurgetrouw naar de natuur gekeken is. Maar de basis was gelegd voor de Vlaamse Primitieven met kunstenaars als Rogier van der Weyden, Hans Memling, Hugo van der Goes en Jan van Eyck.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Speelt mijn linde, zingt de nachtegaal.

Gisteren waren de kinderen met de kleinkinderen op bezoek. Het was mooi weer en het is dan fijn om met zijn allen bijeen te zijn. De kleinkinderen claimen al onze aandacht; de jongsten, Floris en Reinout, omdat ze zo jong zijn en nog verzorging behoeven, Olivia omdat ze als driejarige de wereld aan het verkennen is. Elke leeftijd heeft zijn charme, maar de wereld van een driejarige vind ik wel erg boeiend om als bompa mee te mogen maken.

De taalontwikkeling van de driejarige Olivia gaat met sprongen vooruit. Ze spreekt in hele zinnen, vraagt voortdurend 'Waarom?' en je merkt aan alles dat zo'n kind de wereld aan het ontdekken is. Het kind heeft oog voor zaken waar wij als volwassenen allang blasé aan voorbijgaan. De aanwezigheid van een driejarige in je omgeving maakt dat je zelf de wereld ook weer met andere ogen beziet. De sprookjesachtige wereld van plant en dier, mens en omgeving, openbaren zich in alle luister aan wie er oog voor heeft. Olivia helpt mij de wereld weer …

God bestaat, Hij woont in Brussel.

Gisteravond heb ik een prachtige film bekeken: Le Tout Nouveau Testament, een film van schrijver Thomas Gunzig en cineast Jaco Van Dormael. God bestaat in deze film en Hij bewoont samen met Zijn vrouw en Zijn dochter Ea (verwijzing naar de Evangelische Alliantie?) een bedompt appartement zonder deuren naar de buitenwereld in een hoge flat in Brussel. Deze tirannieke en verknipte persoonlijkheid in zijn badjas terroriseert Zijn gezin en sluit zich op in Zijn geheime werkkamer waar hij op Zijn computer met sadistisch genoegen en uit verveling wetten uitschrijft die de mensheid moeten kwellen met allerlei groot en klein leed. Hij is anders dan Zijn weggelopen zoon J.C., die het volgens Hem te bont heeft gemaakt en naar Gods zeggen maar wat geïmproviseerd heeft. Zijn vrouw laat alles gedwee over zich heen gaan en Zijn dochter Ea komt voor de mensen op; zij hackt Zijn computer, maakt aan alle mensen via SMS hun sterfdatum bekend en loopt weg van huis. Zij daalt via een tunnel in de wasmach…