Doorgaan naar hoofdcontent

"De laatste schakel van een lange keten van gedachten"

Aforismen leveren geen aaneengesloten betoog en zijn niet het resultaat van een zoektocht naar volledigheid. Het leven is complex en dé waarheid bestaat bovendien niet. Een aforisme ontstaat als bij intuïtie geboren en Karel Jonckheere omschreef het als "kortste bewering die aan het langste eind wil trekken". Ik mag aforismen graag lezen en citeren. Ze geven ons inzicht, ontlokken ons een glimlach of zetten ons aan het denken en geven altijd iets extra's aan ons bestaan. Ik blader de laatste tijd af en toe in "Aphorismen" van Dr. C.J. Wijnaendts Francken, uitgegeven bij Wereldbibliotheek N.V. - Amsterdam in 1937.

Cornelis Johannes Wijnaendts Francken (1863-1944) was een boeiende figuur uit de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Hij heeft de nu nog om de drie jaar uitgereikte Dr. Wijnaendts Francken-prijs, voor werk op het gebied van essay en literaire kritiek, financieel mogelijk gemaakt in 1935. Na zijn studie plant- en dierkunde, studeerde hij wijsbegeerte, psychologie en ethiek in Jena, Zürich, Berlijn en aan de Sorbonne. Hij hield zich bezig met levensvragen en door zijn huwelijk met Welmoet Dyserinck, actief feministe die leiding gaf aan Vrouwengroep in de Vrijheidsbond en de Nederlandsche Bond voor Vrouwenkiesrecht, werd hij betrokken bij de strijd om gelijke rechten voor vrouwen. Na hun scheiding in 1916 schreef hij over uiteenlopende maatschappelijke en persoonlijke thema's. Hij was ook alpinist en seksuoloog.

Het boeiende aan "Aphorismen" is het gegeven dat het een inkijkje geeft in progressief denken binnen het interbellum van de 20ste-eeuw. De uitgave van Wijnaendts Francken is opgesplitst in 5 boeken rond thema's van uiteenlopende aard. De vijf boeken (gebundeld in één boek van 164 pagina's) bevatten ruim 900 eigen aforismen. Ik zal in de komende blogs telkens uit de 5 boeken citeren en begin voorspelbaar met het eerste boek. De schrijver zelf verklaart in zijn "Voorrede" dat het onvermijdelijk is dat "somwijlen een elders gelezen waarheid den schrijver in 't geheugen is blijven hangen, zonder dat hem die herkomst bewust was." Had René Diekstra dat destijds maar bij de inleidingen geschreven van zijn publicaties, dan was hem de ellende van al die beschuldigingen van plagiaat waarschijnlijk bespaard gebleven.

Bij mij komen aforismen "binnen" als ik ze lees en even de tijd neem om de betekenis in me op te nemen. Vaak overdenk ik ze en schep ik er genoegen in om vast te stellen of ik er iets tegenin weet te brengen. Niet dat ik zonodig het laatste woord wil hebben, maar meer als intellectuele denkoefening om de geest soepel en veerkrachtig te houden.


Eerste boek
Lezen en boeken:
"Drukfouten vallen dikwijls den lezer meer op dan denkfouten."

Opvoedkunde:
"Bij ons zoozeer verbeterd onderwijs neemt de hoeveelheid kennis voortdurend toe, van eene vermeerdering van levenswijsheid daarentegen is niet zooveel te bespeuren."

Geschiedenis:
"De bestudeering der geschiedenis vergroot ons korte leven en breidt het uit over een veel langere tijdruimte. Vooral voor ouderen van dagen is zij aantrekkelijk, wanneer zij ook in eigen leven beginnen terug te zien op het verleden."

Wijsbegeerte:
"Iemand kan gansche leerboeken van psychologie van buiten leeren, en toch nog geen begrip hebben van het eigenlijke zieleleven."

Godsdienst:
"Het dogma maakt zelfdenken overbodig."

Geloof:
"Een waarachtig geloof kan nimmer van buitenaf worden voorgeschreven: een opgelegde godsdienst kan slechts huichelarij kweeken en derft alle innerlijke kracht en beteekenis."

Kunst en kunstenaar:
"Tussen een autodidact en een dilettant bestaat een groot verschil."

Letterkunde:
"Gelijk er componisten zijn zonder muzikale ingeving, zoo zijn er ook dichters zonder poëtische gedachten."

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…