Doorgaan naar hoofdcontent

De laatste schakel van een lange keten van gedachten (4)

Handboekje in handzaam formaat: 10x15 cm
In het Handboekje voor de Katholieke Vrouw en Moeder, een kerkelijk goedgekeurd boekje  (vijfde druk, uitgegeven door G. Mosmans zoon, 's-Hertogenbosch), staan gebeden en overwegingen. De samensteller, Pater FABIANUS O.F.M. Cap. , heeft ze in alle oprechtheid toegewijd "aan de gedachtenis van mijn aardse moeder, die mijn schreden naar kerk en altaar heeft gericht. Tilburg, Kerstmis 1947". Er bestond ook een Handboekje voor de Katholieke man, wat dat betreft werden beide geslachten door de kerk gelijkelijk bij de hand genomen.

Het handboekje stamt van vóór de Tweede Wereldoorlog en werd veel gelezen door katholieke vrouwen en mannen in een tot op het bot verzuild Nederland. Het geeft een goed beeld van de rolverdeling tussen man en vrouw (binnen het Katholieke deel van Nederland) in dezelfde tijd dat Wijnaendts Francken zijn Aphorismen schreef. Door te lezen wat er in het handboekje staat, kun je inschatten welke positie Wijnaendts Francken innam als het ging over de vrouw, het huwelijk en liefde in vergelijking met de gangbare mores in de dertiger jaren van de 20ste-eeuw.

Eerst een citaat uit het Handboekje voor de Katholieke Vrouw en Moeder:
"Ontvang uw man met blijdschap als hij van de arbeid thuis komt en stel belang in zijn werk. Val hem niet voortdurend lastig met allerlei gezeur en klachten. Dien hem vlijtig en voorkom zelfs zijn wensen. Bewijs hem gaarne kleine attenties, bij voorbeeld op zijn verjaardag en trouwdag. (...) Laat geen man u te na komen en uw vrouweneer onderschatten. Wees voorzichtig voor slechte omgang, slechte lectuur en slechte theaters, die spotten met de grondslagen van het christelijk huwelijk. Spoor uw man aan met woord en voorbeeld tot gebed en Sacramenten en godsdienstzin. Maak zijn leven zonnig en blij en weiger hem niet datgene, waarop hij door zijn huwelijk recht kreeg (...) dat weigering zonder reden een zware zonde kan zijn."
 Dr. C.J. Wijnaendts Francken is ook een kind van zijn tijd, zeker gezien zijn aforismen in het vierde boek. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat zijn eigen ervaringen met een sterke vrouw in een ongelukkig huwelijk, dat in 1916 ontbonden wordt, bepalend zijn geweest voor enkele van zijn aforismen.

Vierde boek
De vrouw:
"Op intellectueel gebied presteert de vrouw meer door inspiratie van anderen dan door eigen prestaties."

"In de reproductieve kunst kan de vrouw het best met hoop op succes met den man wedijveren en op het toneel of in de concertzaal als zijn mededingster optreden."

"Gelukkig zijn de vrouwen doorgaans verstandig genoeg om niet voor geleerde vrouwen te willen doorgaan en dat ook niet te willen wezen."

"Bij vele vrouwen moet haar feministisch streven een gebrek aan liefde vergoeden".

"De vrouw staat dichter bij de natuur dan de man; in het instinktieve meer dan in het denken ligt haar grootste kracht."

Huwelijk:
"Er bestaat ook eene door wettelijk huwelijk gesanctioneerde prostitutie, ook al wordt daar bij slechts één enkelen toegestaan daarvan gebruik te maken."

"Ook zonder huwelijk kan liefde zedelijk zijn, maar een huwelijk zonder liefde is onzedelijk. Niet het huwelijk adelt de liefde, maar de liefde het huwelijk."

"Een verstandige vrouw, die haar man werkelijk liefheeft en begrijpt, remt niet zijn vlucht, maar effent hem integendeel den weg om hem behulpzaam te zijn in zijn streven, zelfs ten koste van haar eigen genoegens."

Moeder en kind:
"Bij vele vrouwen is de liefde voor dieren een welkom surrogaat voor moederliefde."

"Een kind, in huwelijk verwekt zonder liefde, mag met meer recht  'onecht' heeten dan een kind, in hartstocht verwekt buiten huwelijk."

Liefde:
"Naar de mate wij iemand vuriger liefhebben, is deze meer bij machte ons leed aan te doen. Liefde, vermeerdert onze kans op leed des te meer, naarmate zij dieper is; het leed dat zij vermag te wekken is een proefsteen van haar diepte."

"Het zooveel mogelijk negeeren van 's menschen ingeboren geslachtsdrift en het beschouwen van het sexueele als iets zondigen en minderwaardigs heeft onnoemelijk veel afbreuk gedaan aan het levensgeluk van ontelbaren. Bij ietwat ruimer opvatting ware heel wat schrijnend leed en levensverdorring voorkomen."

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…