Doorgaan naar hoofdcontent

Filterend door het leven

Charles Ives (1874-1954) wordt gezien als de eerste Amerikaanse klassieke componist en kreeg aan de Yale University les van Horatio Parker van wie ik binnenkort zijn "Holy Child" ga uitvoeren met het Zuid-Nederlands Kamerkoor. Ives was een succesvol zakenman (hij richtte een eigen verzekeringsmaatschappij op: Ives&Myrick) en bleef componeren tot hij een (eerste) hartaanval kreeg in 1918. Ives was een oorspronkelijk componist en kreeg pas op late leeftijd erkenning voor zijn muziek.

Ik weet nog dat ik verrukt was toen ik als 18-jarige zijn Holidays Symphony voor het eerst hoorde en échte bitonaliteit en polyritmiek beluisterde zoals ik nog nooit in de concertzaal gehoord had. Ik schafte de LP aan en met de koptelefoon op genoot ik met volle teugen van het stereo-effect dat de gelaagdheid in de compositie op een grandioze manier versterkte. Je hoorde verschillende orkesten en stijlen met elkaar vermengd worden en ik werd me er toen van bewust dat in het dagelijkse leven allerlei klanken zich ook met elkaar vermengen. Als je erop let, hoor je elke dag bitonaliteit en polyritmiek; loop maar eens door een winkelstraat en je hoort de verschillende muziekjes uit de diverse winkels zich met elkaar vermengen. Op het Brabants Conservatorium met zijn kleine, gehorige kamertjes in het voormalige klooster in Tilburg, hoorde je altijd de muziek door elkaar klinken. Ives stelde zich hiervoor open en "registreerde" wat hij in "het echt" om zich heen hoorde. Hij maakt het ons bewust en was daarmee eigenlijk de voorloper van John Cage's 4'33. Alleen gebruikt Ives uitgeschreven klanken en Cage de "stilte".

Pablo Picasso (1881-1973), de Spaanse geweldenaar, was een universeel kunstenaar. Hij was voortdurend scheppend bezig en hij nam allerlei stijlen en indrukken in zich op en verwerkte ze meteen in zijn eigen werk zonder zich in eerste instantie druk te maken wat anderen ervan zouden vinden. Net als Ives registreerde hij wat hij in zijn omgeving waarnam, alleen was Picasso gefocust op het visuele, het tastbare. Als je iemand kust en je draait daarbij (kijkend) je hoofd ten opzichte van degene die je kust, dan zie je dat het gezicht van je kuspartner als het ware "vervormt". De ogen staan niet meer naast elkaar maar komen onder elkaar te staan. Picasso tekende volgens mij wat hij waarnam en ik zie in zijn "verwrongen" gezichten niet alleen een spel met perspectief en abstrahering, maar ook een weergave van wat iedereen zelf in werkelijkheid kan zien.

Het is fascinerend om je te realiseren dat de creatieve geest zijn inspiratie kan vinden in de naaste omgeving. Verheven theorieën zijn niet altijd nodig om hun werk te begrijpen. Begrippen als mooi en lelijk zijn daarbij volgens mij zelfs niet relevant. Pioniers als Picasso en Ives hebben het vermogen om ons anders naar de "werkelijkheid" te laten kijken en luisteren. We kunnen ons door hen laten (ver)leiden om indrukken waarmee wij onze omgeving ervaren als het ware te "filteren". Als je ervoor ontvankelijk bent, natuurlijk.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Het bijzondere van het gewone

'Es gibt keine Wirklichkeit, als die, die wir in uns haben' (Hermann Hesse, Demian)
Doordat Olivia steeds beter gaat praten en ook verbanden gaat leggen en benoemen, wordt mijn fantasie op aangename wijze gestimuleerd. Niet in de betekenis dat ik wegdroom of er zomaar op los fantaseer. Nee, ik realiseer me, door haar opmerkingen, dat de werkelijkheid meer dimensies heeft dan ik met mijn sjabloondenken meen waar te nemen.

Door mijn (levens)ervaring duid ik alles aan de hand van hetgeen ik eerder heb waargenomen en denk te kennen. Ik leg als het ware een sjabloon op de werkelijkheid van mijn omgeving. Ik herken de algemene vorm, beoordeel het razendsnel als een exemplaar van de soort en ga in veel gevallen voorbij aan het specifiek eigene van wat ik zie. Dat is goed te begrijpen en ik houd mezelf voor dat dit heel normaal is. Je hoofd zou overlopen als je alles als uniek zou gaan zien. Daarom volsta ik met een globalere aanduiding van wat ik (her)ken: boom, man, struik, insect... I…