Doorgaan naar hoofdcontent

Humor als antibioticum tegen haat

Een tijdje geleden kreeg ik van mijn vriend Wim van Noort het boek Etudes van troost, het bewogen leven van een Praagse pianiste door Melissa Müller en Reinhard Piechocki. Het boek gaat over Alice Herz-Sommer die in 1903 in Praag werd geboren tijdens de Habsburgse monarchie. Zij groeit op in een liberaal Joods gezin waar schrijvers, filosofen, schilders en acteurs over de vloer komen, zoals Sigmund Freud en Franz Kafka. De laatste is als een oudere broer voor haar. Rond haar 20ste is zij de beroemdste pianiste van Praag en trekt zij in heel Europa langs concertzalen. De Nazidictatuur maakt een einde aan haar carrière en als haar moeder in 1942 gedeporteerd wordt, raakt zij in een zware depressie. Om zich staande te houden, studeert Alice de 24 etudes van Chopin in.

Twaalf maanden later worden zij, haar man en haar zoontje Raphael naar Theresienstadt gedeporteerd. Met meer dan honderd concerten te midden van honger, angst en dood geeft zij haar medegevangenen kracht en hoop. Zij en haar zoon overleven de Holocaust en in februari van dit jaar (2014) overlijdt zij op 110-jarige leeftijd, 13 jaar na haar zoon Raphael.

Alice Herz-Sommer was een bijzondere vrouw en ik moest aan haar denken tijdens een interview van Twan Huys met de Britse komiek John Cleese in College Tour. Op een gegeven moment zei Cleese dat hij met de Dalai Lama over het belang van humor en lachen had gesproken. De Dalai Lama zei dat je door humor en lachen flexibeler in kon spelen op je omgeving omdat de weg daartoe door lachen werd ontsloten. In het boek Etudes van troost haalt Alice haar zwager, de filosoof Felix Weltsch, aan. Hij schreef over de humor van hun vriend Franz Kafka: "Humor maakt de weg vrij voor het zinvolle. We begrijpen glimlachend de voorgewende onzin en voelen ons bevrijd." Humor als een vorm van zelfkritiek waarmee je afstand schept tot jezelf en waarmee je het samenzijn van mensen veraangenaamt.

Om de wereld te begrijpen en mechanismen van intermenselijke communicatie en handelen te doorgronden, kijk ik graag naar de Daily show van Jon Steward of Colbert Report. Met humor leggen zij genadeloos de motieven bloot van veel misstanden en onrecht. Omdat ze zichzelf daarbij ook niet sparen, worden ze ongrijpbaar voor vilaine reacties. Humor als antibioticum tegen haat. Ik kan het iedereen aanbevelen; het zou de wereld een stuk transparanter en plezieriger maken.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…