Doorgaan naar hoofdcontent

Een held in Nederland

De film over Michiel De Ruyter, die deze week in première ging, heeft al weer de nodige stof doen opwaaien. Was hij de verachtelijke slavenhandelaar of viel hij in vergelijking tot zijn tijdgenoten wel mee en was hij de held des Vaderlands? Hoe gaan wij om met ons verleden en verheerlijken wij Nederlanders onze eigen geschiedenis ten koste van de waarheid?

Herman Pleij, hoogleraar middeleeuwse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en bij het grote publiek gekend door zijn altijd markante optreden in de Nederlandse media, heeft het er in zijn boek Moet kunnen. Op zoek naar een Nederlandse identiteit al over: onze drang om ons verleden te construeren. Pleij haalt de humanist Hadrianus Julius aan, de man die door Pleij de grondlegger van ons gereconstrueerd verleden wordt beschouwd door zijn rond 1570 voltooide boek Batavia waarin hij "bewijst" dat de Hollanders rechtstreeks afstammen van de Germaanse stam der Bataven.

Hadrianus schrijft de bewoners van de Lage Landen een algemene vergeetachtigheid toe als het om hun eigen verleden gaat: "Ons verleden wordt verwaarloosd en overdekt door de schade die de tijd veroorzaakt heeft of door boosaardigheid of luiheid van de schrijvers. Wij gaven ons verleden geen kans op onsterfelijkheid." Hadrianus gaf ons een identiteit; het oude Batavia werd door hem gepresenteerd als een ideale staat; iedereen wist wat hem of haar te doen stond, haat, nijd en afgunst bestonden niet. Alles geschiedde in grote rust, eenvoud en eensgezindheid. Kenmerkend voor de Bataven was hun gehechtheid aan volstrekte onafhankelijkheid.

Dat was niet tegen dovemansoren gezegd. Ook nu nog is dit een beeld dat we als Nederlanders (wie dat dan ook mogen zijn) koesteren. Wij hebben helden nodig, want een held geeft een gezicht aan onze natuurlijke hang naar volstrekte onafhankelijkheid en succes. Iemand die beschikt over de ware VOC-mentaliteit: een combinatie van avontuur, ondernemerschap en heldenmoed. Pleij heeft gelijk: "Daarbij doet het er dan niet toe dat de VOC in 1602 is opgericht om roekeloosheid in te dammen, want van bravoure kon de schoorsteen niet roken."

Het liefst bewonderen Nederlanders een gewone man, iemand waarin zij zich kunnen herkennen; iemand als Michiel De Ruyter. Ik laat Pleij even aan het woord: "De Ruyter was van eenvoudige afkomst, haalde in zijn blauwgeruite kiel wat kwajongensstreken uit (...) en wist de top van het krijgswezen ter zee te bereiken door alles uit de praktijk op te pikken. Niets ijdele geleerdheid of aristocratische afkomst, gewone jongens konden met hun boerenslimheid tot de hoogste posities opklimmen." Helden die zelfs op de top van hun heldendom gewoon blijven. Ook hierbij doen feitelijkheden er niet toe. Pleij: "Zijn grootste heldendaad - het stukvaren van een (...) door de rivier Medway gespannen ketting teneinde de Engelse vloot te vernietigen - bleek eerder zijns ondanks geschied te zijn. Hij was vierkant tegen zo'n roekeloze daad, maar Cornelis de Wit had als hoogste ambtenaar aan boord zijn bevoegdheid gebruikt om toch door te zetten - waarop De Ruyter zich ziek meldde en afdroop naar zijn kapiteinshut."

Een held in Nederland, het blijft schipperen. Ik ben benieuwd naar de film.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…