Doorgaan naar hoofdcontent

Een held in Nederland

De film over Michiel De Ruyter, die deze week in première ging, heeft al weer de nodige stof doen opwaaien. Was hij de verachtelijke slavenhandelaar of viel hij in vergelijking tot zijn tijdgenoten wel mee en was hij de held des Vaderlands? Hoe gaan wij om met ons verleden en verheerlijken wij Nederlanders onze eigen geschiedenis ten koste van de waarheid?

Herman Pleij, hoogleraar middeleeuwse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam en bij het grote publiek gekend door zijn altijd markante optreden in de Nederlandse media, heeft het er in zijn boek Moet kunnen. Op zoek naar een Nederlandse identiteit al over: onze drang om ons verleden te construeren. Pleij haalt de humanist Hadrianus Julius aan, de man die door Pleij de grondlegger van ons gereconstrueerd verleden wordt beschouwd door zijn rond 1570 voltooide boek Batavia waarin hij "bewijst" dat de Hollanders rechtstreeks afstammen van de Germaanse stam der Bataven.

Hadrianus schrijft de bewoners van de Lage Landen een algemene vergeetachtigheid toe als het om hun eigen verleden gaat: "Ons verleden wordt verwaarloosd en overdekt door de schade die de tijd veroorzaakt heeft of door boosaardigheid of luiheid van de schrijvers. Wij gaven ons verleden geen kans op onsterfelijkheid." Hadrianus gaf ons een identiteit; het oude Batavia werd door hem gepresenteerd als een ideale staat; iedereen wist wat hem of haar te doen stond, haat, nijd en afgunst bestonden niet. Alles geschiedde in grote rust, eenvoud en eensgezindheid. Kenmerkend voor de Bataven was hun gehechtheid aan volstrekte onafhankelijkheid.

Dat was niet tegen dovemansoren gezegd. Ook nu nog is dit een beeld dat we als Nederlanders (wie dat dan ook mogen zijn) koesteren. Wij hebben helden nodig, want een held geeft een gezicht aan onze natuurlijke hang naar volstrekte onafhankelijkheid en succes. Iemand die beschikt over de ware VOC-mentaliteit: een combinatie van avontuur, ondernemerschap en heldenmoed. Pleij heeft gelijk: "Daarbij doet het er dan niet toe dat de VOC in 1602 is opgericht om roekeloosheid in te dammen, want van bravoure kon de schoorsteen niet roken."

Het liefst bewonderen Nederlanders een gewone man, iemand waarin zij zich kunnen herkennen; iemand als Michiel De Ruyter. Ik laat Pleij even aan het woord: "De Ruyter was van eenvoudige afkomst, haalde in zijn blauwgeruite kiel wat kwajongensstreken uit (...) en wist de top van het krijgswezen ter zee te bereiken door alles uit de praktijk op te pikken. Niets ijdele geleerdheid of aristocratische afkomst, gewone jongens konden met hun boerenslimheid tot de hoogste posities opklimmen." Helden die zelfs op de top van hun heldendom gewoon blijven. Ook hierbij doen feitelijkheden er niet toe. Pleij: "Zijn grootste heldendaad - het stukvaren van een (...) door de rivier Medway gespannen ketting teneinde de Engelse vloot te vernietigen - bleek eerder zijns ondanks geschied te zijn. Hij was vierkant tegen zo'n roekeloze daad, maar Cornelis de Wit had als hoogste ambtenaar aan boord zijn bevoegdheid gebruikt om toch door te zetten - waarop De Ruyter zich ziek meldde en afdroop naar zijn kapiteinshut."

Een held in Nederland, het blijft schipperen. Ik ben benieuwd naar de film.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Speelt mijn linde, zingt de nachtegaal.

Gisteren waren de kinderen met de kleinkinderen op bezoek. Het was mooi weer en het is dan fijn om met zijn allen bijeen te zijn. De kleinkinderen claimen al onze aandacht; de jongsten, Floris en Reinout, omdat ze zo jong zijn en nog verzorging behoeven, Olivia omdat ze als driejarige de wereld aan het verkennen is. Elke leeftijd heeft zijn charme, maar de wereld van een driejarige vind ik wel erg boeiend om als bompa mee te mogen maken.

De taalontwikkeling van de driejarige Olivia gaat met sprongen vooruit. Ze spreekt in hele zinnen, vraagt voortdurend 'Waarom?' en je merkt aan alles dat zo'n kind de wereld aan het ontdekken is. Het kind heeft oog voor zaken waar wij als volwassenen allang blasé aan voorbijgaan. De aanwezigheid van een driejarige in je omgeving maakt dat je zelf de wereld ook weer met andere ogen beziet. De sprookjesachtige wereld van plant en dier, mens en omgeving, openbaren zich in alle luister aan wie er oog voor heeft. Olivia helpt mij de wereld weer …

God bestaat, Hij woont in Brussel.

Gisteravond heb ik een prachtige film bekeken: Le Tout Nouveau Testament, een film van schrijver Thomas Gunzig en cineast Jaco Van Dormael. God bestaat in deze film en Hij bewoont samen met Zijn vrouw en Zijn dochter Ea (verwijzing naar de Evangelische Alliantie?) een bedompt appartement zonder deuren naar de buitenwereld in een hoge flat in Brussel. Deze tirannieke en verknipte persoonlijkheid in zijn badjas terroriseert Zijn gezin en sluit zich op in Zijn geheime werkkamer waar hij op Zijn computer met sadistisch genoegen en uit verveling wetten uitschrijft die de mensheid moeten kwellen met allerlei groot en klein leed. Hij is anders dan Zijn weggelopen zoon J.C., die het volgens Hem te bont heeft gemaakt en naar Gods zeggen maar wat geïmproviseerd heeft. Zijn vrouw laat alles gedwee over zich heen gaan en Zijn dochter Ea komt voor de mensen op; zij hackt Zijn computer, maakt aan alle mensen via SMS hun sterfdatum bekend en loopt weg van huis. Zij daalt via een tunnel in de wasmach…