Doorgaan naar hoofdcontent

Werken aan morgen

Op zondagavond 22 maart zag ik een documentaire van de VPRO 'Tegenlicht' met als titel 'Werken aan morgen'. Het ging over de razendsnelle ontwikkeling binnen de technologie en wat de gevolgen daarvan zijn voor de arbeidsmarkt. Onderzoek wijst uit dat binnen 10 jaar volgens voorzichtige schattingen 2 à 3 miljoen arbeidsplaatsen (30% van de Nederlandse beroepsbevolking) zullen verdwijnen, vooral in het middensegment van het beter betaalde MBO- en HBO-niveau. De verwachtingen zijn dat we over 40 jaar een kleine top van hoogopgeleide mensen in de bovenlaag en een grote groep  van laagopgeleide arbeiders overhouden. Werknemers uit het grote middensegment die op dit moment goede banen hebben, zullen we waarschijnlijk niet meer nodig hebben.

We hadden een redelijk voorspelbare wereld; je gaat naar school, je gaat ergens lang werken en je gaat op een vooraf vastgestelde leeftijd met pensioen. Mijn vader kreeg nog een lintje omdat hij 40 jaar voor Philips werkte. Dit is binnen de huidige arbeidsmarkt ondenkbaar geworden. Door technologische ontwikkelingen maken grote groepen mensen zich bezorgd of werk dat er nu is, niet zal gaan verdwijnen. En die kans is reëel aanwezig. In het middensegment van de arbeidsmarkt kan steeds meer geautomatiseerd worden en grote groepen mensen gaan daar in de nabije toekomst hun baan verliezen. We weten ook niet meer precies hoe oud we worden en dat brengt ook de nodige onzekerheid met zich mee. Hoe vullen we onze "oude dag" in?

De econoom Professor McAfee van het Massachusetts Institute of Technology schreef een invloedrijk boek 'The Second Machine Age' en zette de nieuwste ontwikkelingen in een historische context. Door de eerste industriële revolutie in de 18de eeuw was door de introductie van de stoommachine onze spierkracht niet meer maatgevend voor wat we konden bereiken. Op dit moment is er weer sprake van zo'n belangrijke revolutionaire ontwikkeling; door digitale technologieën op het terrein van computers en robots wordt nu onze denkkracht vergroot, op dezelfde wijze als in de 18de eeuw onze fysieke kracht werd uitgebreid. En dit is volgens McAfee goed nieuws! Meer welvaart en minder inspanning en vreselijk werk in de categorie van de 3 D's: Dangerous, Dirty en Dull. Maar ook in de gezondheidszorg hebben robots hun intrede gedaan en kunnen nu op sommige terreinen al betere diagnoses worden gesteld dan voorheen. Elke 18 maanden verdubbelt het geheugen en de rekencapaciteit door technologische ontwikkelingen. We kunnen ons er geen voorstelling van maken over hoe onze maatschappij eruit komt te zien over 20 jaar.

We kunnen op grond van onderzoek dus weten dat dingen gaan veranderen. Eigenlijk kunnen we het al om ons heen zien gebeuren: we handelen steeds meer online af, met de introductie van de OV-kaart kopen we geen bus- of treinkaartjes meer, we scannen onze eigen boodschappen in de winkel, plannen onze vliegreizen zelf, bij de belastingaangifte is al veel vooraf ingevuld en onze smartphone kan al meer dan een geavanceerde computer van 10 jaar geleden. Toch sluiten veel mensen de ogen voor deze ontwikkelingen. Angst voor verlies van inkomen en zekerheid verdringt zo de belangrijke vraag van welk werk nu eigenlijk past bij wie we zijn.

Marjolein ten Hoonte, strategisch directeur arbeidsmarkt van Randstad, stelt dat wij ons werk zijn geworden. De industriële samenleving kent eigenlijk alleen maar opgaande lijnen. Je salaris wordt meer, je functieniveau wordt hoger... Volgens haar zijn we nu vooral bezig met de 'harde' kant van ons werk: Verdien ik genoeg? Heb ik een pensioen, Wanneer stop ik?
In het kader van werk naar de toekomst zouden we ons af moeten vragen: Ben ik productief? Ben ik vitaal genoeg? Op welke manier kan ik zelf invloed hebben? Tot wanneer zou ik kunnen blijven werken? Hoe staat het met mijn vermogen tot transformeren? We zouden niet angstig moeten zijn om iets achter te laten wat we hebben opgebouwd. Ze deed een krachtige uitspraak die mij wel aansprak: "Je bent niet je werk maar je kunt iets. Je zou je vaardigheden moeten zien te verbinden met verschillende soorten werk." In dit kader sprak ze over banen stapelen, iets wat ik persoonlijk al vele jaren doe. Als het om werk in de toekomst gaat, zul je moeten spelen met de kwaliteiten die je bezit.

Als je flexibel bent, kunt leven met minder zekerheden en verschillende kwaliteiten kunt inzetten op het juiste moment ben je op de arbeidsmarkt van de toekomst uit het juiste hout gesneden. Onderwijs en coaching zullen daarbij een belangrijke rol gaan spelen. Een leven lang leren wordt nu nog niet goed ingevuld, maar dat zal ongetwijfeld goed ingevuld gaan worden. Initiatieven als bij de Eliot Innovation School in Boston geven al concreet inhoud aan de 21st Century Skills. Het is onvermijdelijk dat we ons anders zullen moeten verhouden tot de arbeidsmarkt en het leven. Ik denk daar graag aan mee.


Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…