Doorgaan naar hoofdcontent

De wereld van gisteren


Ik lees het boek De wereld van gisteren van Stefan Zweig in een goede vertaling van Willem van Toorn en uitgegeven door Privé-domein, Uitgeverij De Arbeiderspers. Op 22 februari 1942 pleegde Stefan Zweig samen met zijn tweede vrouw, Charlotte Altmann, zelfmoord in Brazilië. Kort daarvoor heeft hij dit boek geschreven, als een herinnering aan een wereld die naar hij vreesde op het punt stond te verdwijnen. Maxim Gorki schreef over dit boek: 'Ik geloof niet dat er ooit iemand voor hem met zo'n verbazingwekkend inlevingsvermogen over het karakter van zijn tijdperk heeft geschreven.' Ik onderschrijf zijn oordeel volledig; het boek boeit op elke bladzijde en mijn beeld over de periode van de 'Belle Époque' en de overgang van het Habsburgse Rijk naar Nazi-Duitsland is zeer indringend geschreven.

De manier waarop Stefan Zweig schrijft. komt bij mij binnen. Ik herken mezelf in veel wat hij schrijft. De manier waarop hij observerend vanuit zijn eigen ervaringen kijkt naar de grote ontwikkelingen binnen de maatschappij waarin hij leeft, spreekt mij erg aan. Met scherp vermogen tot observeren van grote lijnen en ontwikkelingen geeft hij je een inkijkje binnen leven van alledag. Eigenlijk is dit de manier waarop geschiedenis ge-/beschreven zou moeten worden; het prikkelen van de fantasie en het inlevingsvermogen van de lezer waardoor deze zich, als zat hij in een tijdscapsule, in de andere tijd waant. Meer dan uit andere boeken die ik over deze tijd gelezen heb, neemt Zweig me bij de hand en laat hij mij van binnenuit de tijd beleven.

Ik kende Zweig vooral als dichter en van zijn Schaaknovelle die ik lang geleden gelezen heb. Ik wilde mijn geheugen weer eens wat opfrissen en ben via Google op zoek gegaan naar informatie. Al gauw kwam ik foto's tegen van het echtpaar Zweig-Altmann vlak nadat ze zelfmoord hadden gepleegd. Het zijn schokkende foto's die destijds in de kranten zijn geplaatst omdat het hierbij om een wereldberoemde schrijver ging. Er is iets opvallends aan die foto's. Behalve dat ze getuigen van grote intimiteit, je voelt jezelf voyeur als je deze foto's bekijkt, heeft het ook iets ontroerends in zich van wat je in de grote drama's als Romeo and Juliet tegenkomt. Twee mensen die in liefde en omwille van een oorzaak die buiten hen ligt, een ingrijpend en onomkeerbaar besluit nemen en dat gelijktijdig ten uitvoer brengen.

Op de foto's zie je dat beiden goed gekleed zijn en met een zeker decorum hun zelfmoord hebben gepleegd. Zij heeft een nette jurk aan en hij heeft zelfs zijn stropdas netjes geknoopt om. Alsof ze er rekening mee genomen hebben dat ze zo gevonden zouden worden. Het nachtkastje ziet er geordend uit en alles wijst op een weloverwogen besluit van beide geliefden. Vreemd is het dat op de ene foto Charlotte haar linkerhand op de rechterhand van Stefan laat rusten, terwijl het op de andere foto lijkt alsof ze in omhelzing met hem is gestorven. Verder valt op dat op de ene foto ze op het bed liggen en dat het echtpaar op de tweede foto onder een laken ligt. Er komt meteen een vraag in me op over welke van de twee het eerst gemaakt zou zijn.

Als je het boek leest kun je enigszins begrijpen waarom zij die ultieme stap hebben gezet. Je zou daarom kunnen denken dat De wereld van gisteren een morbide boek is. Niets is minder waar. Hij kijkt met liefde en genegenheid terug op een tijd die geweest is, waarbij hij ook minder fraaie ontwikkelingen in beeld brengt. Het boek heeft mij meer inzicht gegeven in de tijd waarin we nu leven. Veel huidige problemen die er heden ten dage spelen zijn in die periode ontstaan. Af en toe is het goed eens om te kijken om te begrijpen waar je nu staat.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…