Doorgaan naar hoofdcontent

Vrijheid

Gisteravond weer een geweldige film bekeken: The Truman Show, een film uit 1998 van Peter Weir met Jim Carrey in de hoofdrol als Truman Burbank. Hoofdpersoon Truman Burbank speelt zonder het te weten een hoofdrol in een rond zijn persoon opgezette realityshow. Al van voor zijn geboorte wordt hij wereldwijd gevolgd door miljoenen mensen die dagelijks zijn leven op tv kunnen volgen. Trumans wereld speelt zich af in een speciaal voor de gelegenheid gebouwde stad: Seahaven. Deze stad, het eiland waar de stad gelokaliseerd is, de gehele wereld om hem heen, bevinden zich in werkelijkheid onder één grote koepel waarin de zon, de maan en het weer gesimuleerd kunnen worden. De 'geestelijke vader' van Truman, Christof (gespeeld door Ed Harris), bevindt zich in de controlekamer in de maan. Vanuit deze regiekamer kan hij Trumans leven overzien en de show regisseren. Alle 'inwoners' zijn acteurs en alleen Truman is er als enige niet van op de hoogte dat hij in een nagemaakte wereld leeft. Het is de wereld waarin hij geboren is; hij weet niet beter.

Gaandeweg de film wordt het Truman duidelijk dat alles om hem heen gesimuleerd en geregisseerd is. Zijn gevoelens lijken er niet toe te doen en Christof gaat ver in zijn interventies in het leven van Truman. Hij is een God die wikt en beschikt over het leven van zijn hoofdrolspeler. Vriendschappen en relaties zijn onecht, maar de liefde blijkt niet in scène te zetten en dat is uiteindelijk de plot van de film. Trumans queeste naar het werkelijke leven wint het van de onechtheid en onwaarachtigheid van de regisseur en zijn handlangers.

Het thema en de uitwerking van dit thema in de film riepen bij mij vragen op die de afgelopen weken al door mijn hoofd spookten. Wat is werkelijkheid eigenlijk? In hoeverre zijn wij vrij om ons leven te leiden zoals we dat doen? Is onze wereld maakbaar? Vragen die relevant zijn voor de manier waarop wij met ons leven omgaan. Het zijn vragen die in je opkomen als je Facebookberichten leest, als je moeder naar een gesloten afdeling brengt in een verzorgingstehuis, als je naar je werk gaat om geld te verdienen. Is het goed om als Truman op zoek te gaan naar het werkelijke leven, of zou berusting wellicht een betere oplossing zijn? Zouden wij elke omgeving als werkelijkheid kunnen ervaren ook al is het een door mensen bedacht systeem?

Alles wat er gebeurt, is het resultaat is van wat ervóór gebeurde en heeft gevolgen voor wat erna gebeurt. Alles beïnvloedt alles en er bestaat zoiets als een causaal verband volgens mij. Als wij dus een onlosmakelijk deel van onze wereld zijn, betekent dat vanzelf dat wij ook vastliggen; niet vrij zijn. Dit betekent niet dat er voor ons geen vrijheid bestaat. Kennis en inzicht vormen de basis van onze vrijheid. Een zekere vorm van berusting, het accepteren van het onveranderlijke, kan daarbij helpen. Sommige zaken vallen binnen ons bereik, andere erbuiten. Wat onvrij maakt, is de poging iets aan onveranderlijke zaken te veranderen; zelfs maar te denken dat dit mogelijk is. Niet alles in de wereld is maakbaar en het hebben van verwachtingen leidt onherroepelijk tot teleurstelling. Truman is tot in elke vezel gebonden, vanaf zijn geboorte, maar kan uiteindelijk zelf binnen de grenzen van zijn bestaan zijn eigen vrije keuze maken. Ik kan de film iedereen aanraden.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…