Doorgaan naar hoofdcontent

Democratie en troost

Het woord democratie stamt af van de Griekse woorden δῆμος (dèmos), 'volk' en κρατέω (krateo), 'heersen/regeren' en betekent dus letterlijk 'volksheerschappij'. Dit houdt in dat het volk zelf stemt over de wetten, zoals in het oude Athene of dat het volk vertegenwoordigers kiest die de wetten maken, zoals in België en Nederland.

In onze democratie geldt als uitgangspunt dat iedereen vrij en gelijk in rechten en plichten geboren is (zoals dat ook in het eerste artikel van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens omschreven staat). Bij het accepteren van dit uitgangspunt heeft dan ook niemand méér recht dan een ander om bepaalde wetten vast te stellen of beslissingen te nemen. In de praktijk van alle dag is dit echter vaak niet zo eenvoudig uit te voeren en komen we bij de politieke implementatie van deze theorie vele valkuilen tegen. Dit blijkt maar weer eens uit de gehele discussie rond de opvang van vluchtelingen uit de regio van Syrië. De bijeenkomst in Steenbergen van afgelopen week is daarbij voor mij voorlopig een dieptepunt.

Oproerkraaiers van buiten de gemeente smoorden in Steenbergen iedere genuanceerde discussie in de kiem met intimiderende bedreigingen, veel geschreeuw en betrekkelijk weinig wol. Ze verlieten
middelvinger opstekend en scanderend voortijdig de zaal en gingen daarmee een inhoudelijke discussie uit de weg. Sander Booij (student bestuurskunde, lid van PVV en kandidaat voor de Provinciale Staten 2015) antwoordde als spreekbuis van het verzet tegen asielzoekers op de vraag waar hij zijn uitspraken over verkrachtende en gevaarlijke Syriërs eigenlijk op baseerde, met een welhaast vertederend onnozel:  "Dat moet je hen zelf vragen..." Hij zal ongetwijfeld electoraal beloond worden voor zijn daadkracht en inzicht. Hij tweet er ondertussen in ieder geval fijnbesnaard op los: #kominverzet.

Een te grote vrijheid gaat ten koste van de gelijkheid, maar andersom geldt hetzelfde. Vrijheid en gelijkheid staan in een democratie op gespannen voet met elkaar. De Franse Alexis-Charles-Henri Clérel, burggraaf de Tocqueville (1805-1859) was een Frans aristocraat, politiek filosoof en socioloog, historicus en staatsman die deze gespannen verhouding tussen vrijheid en gelijkheid al vroeg en scherp onder de aandacht bracht. Hij geldt als theoretisch grondlegger van het moderne politieke liberalisme en was een groot visionair.

Tocqueville's analyses van de moderne samenleving zoals wij die hebben ingericht, hebben niets aan actualiteit ingeboet. Hij bewonderde de democratie vanwege de maatschappelijke gelijkheid voor allen. Tocqueville bestudeerde de gelijkheid in een maatschappij waar ze op dat moment het meest ontwikkeld was: in de Verenigde Staten. Een bijzondere onderneming als je bedenkt dat reizen in die tijd niet zo eenvoudig was dan nu het geval is. Hij waarschuwde voor de tirannie van de meerderheid. Niet alleen kunnen minderheden in de verdrukking komen en hun toevlucht zoeken in geweld, ook de meerderheid zelf kan hier het slachtoffer van worden.

Tocqueville schreef: "Wanneer ik denk aan de vorm die deze nieuwe tirannie zal aannemen, zie ik voor mij een massa van in alle opzichten gelijke mensen die rusteloos onbeduidende en banale genoegens najagen; die op zichzelf zijn teruggeplooid, die zich louter op hun gezin en een handvol kennissen richten en die zich van het bestaan van andere mensen nauwelijks bewust zijn, die nog slechts op zichzelf en voor zichzelf leven." — Uit: Over de democratie in Amerika.

De gehele toestand rond de asielzoekers laat zien dat Tocqueville het scherp zag. Als reactie op de 'lawaaischoppers' zijn bestuurders constant bezig met hun eigen populariteit en durven ze geen impopulaire keuzes meer te maken, ook al kunnen die van essentieel belang zijn. Het gevolg is dat er vooral beslissingen worden genomen met effect op de korte termijn, om zodoende de publieke opinie te kunnen beïnvloeden. Het gaat in deze discussie (zoals in vele andere discussies) echter niet alleen maar om een 'voor' of 'tegen'. Bestuurders zullen een genuanceerd pakket aan maatregelen moeten samenstellen dat recht doet aan de complexiteit van de problemen. "De grenzen dicht" klinkt misschien als een kordate maatregel, maar het versimpelt het probleem op het niveau van Sander Booij.

Winston Churchill zei over democratie: "The best argument against democracy is a five-minute conversation with the average voter." Maar hij stelde daar tegenover: "Democracy is the worst form of government except for all those others that have been tried." Misschien moet ik me daar op dit moment mee troosten.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…