Doorgaan naar hoofdcontent

Afsetters en oplichters

D'eene bemint zulk een soort van geleerdheidt,
d'ander eene andere, en dus worden dezelve altemael
doorsnuffelt en geoefent. Elk behaegt ondertussen
die geene 't meest, die met zijn sin best overeenkomt,
en dese kan men noyt beter leeren kennen dan uit boeken.

H. Wetstein, 1703

Ik hou van boeken en van lezen. Bovendien vind ik het bezitten van boeken geweldig. Het feit dat ik zomaar een boek kan pakken als ik er zin in heb, vind ik fijn. Ik weet welke boeken ik heb en ook waar ik ze kan vinden in mijn collectie. Boeken geven mij een goed gevoel. Mijn leermeesters Jan van Dijk en Cor de Man vroegen in mijn studententijd vaak hoe het boek dat we bespraken eruit zag; dik, dun, welke afmetingen... De inhoud van het boek was het belangrijkst, maar de vormgeving deed er wel degelijk toe. De 'beleving' van het boek wordt er bij mij in hoge mate door bepaald. Dit aspect mis ik een beetje bij e-books, hoewel ik daar ook wel weer de voordelen van zie.

Ulisse Aldrovandi (1522-1605): afgezette tekening van vis
Soms kom je boeken tegen die je gewoon móet hebben. Zaterdag j.l. hoorde ik op Radio 1 een interview met een vrouw met een beetje typische stem, Truusje Goedings. Het ging over haar onderzoek naar afsetters en oplichters ofwel De kunst van het kleuren 1480-1720. De aankondiging van het interview vond ik niet bijzonder, ik haakte bijna af. Insteek was de populariteit van kleurboeken voor volwassenen waarmee de markt momenteel overspoeld wordt. Niet dat ik neerkijk op dergelijk tijdverdrijf, maar een beetje stoffig vind ik het wel. Zeker als je de motieven bekijkt die we daarbij moeten inkleuren. Ik ben blij dat ik toch ben blijven luisteren. De betrokkenheid waarmee Truusje sprak en haar passie voor het onderwerp, maakte dat ik geboeid bleef luisteren. Na het interview heb ik het boek meteen besteld bij Bol.com. Voor iemand die niet veel tijd vrij wil maken om daarvoor naar de stad te gaan, een uitstekend alternatief. Het boek overtreft mijn hoge verwachtingen. De uitgave onder redactie van Sytze van der Veen en uitgegeven door VANTILT, werd mogelijk gemaakt "door de zeer gewaardeerde financiële ondersteuning van mevrouw Isa de la Fontaine Verwey-le Grand". Hierdoor is het prachtige, rijk geïllustreerde boek waarschijnlijk betaalbaar gebleven. Bovendien past een chique mecenas wel bij dit onderwerp.

Wat zijn nu eigenlijk die afsetters en oplichters? Het waren ambachtslieden die de tapijten in de huizen van adelijke lieden en vermogende burgers herstelden. Deze tapijten werden gebruikt om vocht en kou te weren en dienden ook meteen als wandversiering. Vervanging was duur, dus lag het voor de hand de tapijten bij slijtage zoveel mogelijk te herstellen. Dat herstelwerk werd gedaan door de zogenaamde afzetter. Hij zette het tapijt dan af met een rand. Een zelfde procedé was gangbaar in de cartografie, waarbij de afzetter door het aanbrengen van bijvoorbeeld gekleurde grenzen voor een verhelderend contrast zorgde. De inkleuring deed het kaartbeeld 'oplichten'.

In de vroege 16de-eeuw pasten afsetters en oplichters hun ambacht toe op het schilderen van taferelen op tapijten in plaats van het kostbaardere weven van die afbeeldingen. Het was sneller en goedkoper en omdat ze die geschilderde tapijten voor als geweven verkochten, kreeg het woord 'afzetten' de pejoratieve betekenis die is overgebleven. Deze en meer wetenswaardigheden staan in dit prachtige boek dat nu mijn persoonlijke bibliotheek verrijkt. Ik kan het boek dan ook van harte aanbevelen.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…