Doorgaan naar hoofdcontent

Zoektocht voor het leven

Wij, moderne West-Europese mensen, staan op een andere manier in de tijd dan pakweg 100 jaar geleden. Velen gaan er tegenwoordig vanuit dat we alleen dit leven op aarde hebben. Zij krijgen hierdoor te maken met een soort “levenshaast” die bij voorgaande generaties minder urgent op de voorgrond trad. Er valt in dit ene leven op aarde voor ons namelijk steeds meer te beleven en te consumeren en we moeten dus in dit ene leven voortdurend keuzes maken over “wat wél” en “wat níet”. We willen immers zoveel mogelijk meemaken en bezitten tijdens ons aardse bestaan. Sterker nog, we menen recht te hebben op hetgeen we verlangen; zelfs als dit ten koste gaat van anderen (al willen we dit laatste liever niet onder ogen zien).

Je kunt je afvragen wat deze door ons nagestreefde opeenstapeling van ervaringen en bezittingen daadwerkelijk betekent als je ze afzet op de schaal van de oneindigheid. Je kunt nu eenmaal maar een fractie doen en bezitten van hetgeen er op deze wereld aan mogelijkheden aanwezig is. Zou je ook gelukkig kunnen zijn met een duidelijker focus op wezenlijke aangelegenheden? En wat is dat "wezenlijk" dan precies? Zijn wij wel bereid en in staat om onze welvaart te delen met hen die het duidelijk minder hebben? Willen wij eigenlijk wel een eind maken aan ongelijkheid en onrechtvaardigheid? Of denken wij met een minimale persoonlijke inzet een zo maximaal mogelijk persoonlijk gewin binnen te kunnen slepen? Liefst zonder schuldgevoel en alles onder het motto: “Na ons de zondvloed!”

Wij leven in één van de welvarendste gebieden van de wereld en hebben de beschikking over een schijnbaar onuitputtelijke bron van goederen en privileges. We hebben, in al onze welvaart, het beste voor met de rest van de wereldbevolking, maar willen eigenlijk niets inleveren. En dit terwijl er waarschijnlijk niks anders voor ons opzit, als je de ontwikkelingen in de wereld tenminste in ogenschouw neemt. Denk alleen maar aan klimaatverandering, volksverhuizingen naar aanleiding van oorlogen, honger, dorst of armoede, wispelturige schommelingen op economisch gebied en de mondiale politieke instabiliteit. We leven ons leven op een dusdanig vanzelfsprekende wijze dat we alleen maar te verliezen hebben. Dat gegeven is een goede voedingsbodem voor conservatisme, nationaal denken en egoïsme. Het gevolg is namelijk een krampachtig vasthouden aan wat je gewend bent en aan hetgeen zich in je geheugen heeft vastgezet als dierbare herinnering. Geert Wilders vat dit gevoel op zijn website samen met de kreet: “Ik wil NL terug.” En dat spreekt klaarblijkelijk veel Nederlanders aan.

Door de in de 20ste eeuw ingezette ontkerkelijking en individualisering van onze maatschappij staan wij als West-Europese cultuur tegenover groeperingen die duidelijk vanuit een andere perspectief handelen. Het zijn groeperingen die in tegenstelling tot ons niks te verliezen en veel te winnen hebben. Wat wij als hoogste waarden verdedigen zijn op dit moment voornamelijk ons bezit en onze privileges. En wij kunnen de rest van de wereld maar niet uitgelegd krijgen waarom alleen wij daar recht op zouden moeten hebben.
De democratische waarden die wij belangrijk vinden, uitdragen (soms opleggen) en verdedigen, worden door steeds sterker wordende nationalistisch ingestelde partijen en stromingen van binnenuit uitgehold. De vrijheid van denken en het jezelf uiten, worden gaandeweg steeds meer aan banden gelegd en de gang van elk individu kan tot in detail worden nagegaan. Van een Europese eenheid is ondertussen nauwelijks meer sprake. Landen buitelen openlijk over elkaar heen en houden zich niet aan gemaakte afspraken.
In ons eigen land spreekt de PVV van een “nepparlement” maar draagt de "beweging" ondertussen wel een nieuwe Kamervoorzitter (Martin Bosma) voor. Een vreedzame maar verontrustende poging tot ontwrichting van onze democratische verworvenheden: een Tweede Kamer die voorgezeten wordt door iemand van de PVV, dat zelf geen democratische partij maar een "beweging" is; een vereniging met alleen Geert Wilders als lid. Als je het al ooit zou willen, is het niet mogelijk om lid te worden van de PVV!! Dit is in mijn ogen het toppunt van egocentrisch denken. Ik snap niet dat zo’n “beweging” überhaupt een Kamervoorzitter zou mogen leveren; laat staan dat zij in de Tweede Kamer zitting mag nemen. Het is dus al met al maar de vraag of onze democratische waarden toekomstproof zullen blijken te zijn.

Hoewel het humanisme sinds de 17de eeuw een redelijk alternatief biedt voor een op religie gebaseerde levenshouding, heeft het na de opkomst van de secularisering in de 20ste eeuw het “gat” dat is gevallen door de ontkerkelijking niet kunnen opvullen. Ook het motto “Liberté, Égalité Fraternité” klinkt overtuigend en bindend, zeker als deze woorden uitgesproken worden door inspirerende en invloedrijke mensen als Frans Timmermans, maar het nastreven ervan blijkt in de praktijk helaas vaak ten koste te (moeten) gaan van anderen en andersdenkenden. Wellicht legde Orwell in zijn allegorie Animal Farm de vinger wel op de wonde plek: “All animals are equal, but some animals are more equal than others.

Ik wil me niet neerleggen bij het enkel constateren van onrecht en ongelijkheid. De vraag blijft evenwel voor mij hóe ik het beste bij kan dragen aan een betere wereld. Vluchtelingen weren en weigeren te delen is daarbij in ieder geval geen optie. Het is een vraag die me klaarblijkelijk vaker rond deze tijd van het jaar bezighoudt. Het is dan ook een zoektocht waar ik voorlopig nog niet uit denk te zijn.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…