Doorgaan naar hoofdcontent

Is vluchten een vorm van reizen?

Ik zocht laatst het woord reis op in de Dikke van Dale omdat ik wilde weten in hoeverre ik er mijn ervaringen en ideeën die betrekking hebben op het fenomeen reizen op een of andere wijze mee kon onderbouwen. Reizen gebeurt volgens mij optimaal als het doel van de reis opgesloten ligt in het reizen zelf; "to boldly go where no man has gone before". Het doel is niet het belangrijkste, de reis op zich is voor ons dan de reden van het verplaatsen. Horatius zei al: "Caelum non animum mutant qui trans mare currunt". Wij reizen niet vanwege onze wil om er beter van te worden of onze problemen te vergeten. Wij zijn nieuwsgierig en dat is een eigenschap die ons levenslang vergezelt en voortstuwt, als we geestelijk gezond blijven tenminste.

De mens droomt van verre landen, over grote reizen en het ontdekken en verleggen van grenzen. Ik verslond als jongeling de reisverhalen van Jules Verne en die van de grote ontdekkingsreizigers; ze spraken tot mijn verbeelding. Hoewel ik in mijn jeugd niet veel reisde, kwam ik door het lezen van die verhalen in verre en exotische oorden. Karl May was in mijn jeugd mijn favoriete schrijver; de man die mijn helden Winnetou en Old Shatterhand als geloofwaardige karakters tot leven riep terwijl hij zelf niet de globetrotter was die je zou verwachten bij zo'n oeuvre. Wij West-Europeanen kunnen dankzij onze welvaart gaan en staan waar wij willen. Een toeristisch of zakelijk visum is al gauw te verkrijgen en geld speelt voor ons niet een onoverkomelijk probleem. Er is altijd wel een mouw aan te passen. Hoe anders ligt dat bij de Indiërs die ik tegenkwam bij mijn recente reis naar India. Verschil moet er natuurlijk zijn, dat houden we onszelf voor, maar af en toe voelt het niet goed.

Wetenswaardig was dat er volgens van Dale een relatie bestaat tussen de woorden reizen en rijzen in de betekenis van opstaan en opbreken. De beschrijving "het gaan of trekken naar een verwijderde plaats of van de ene plaats naar de andere, of langs verschillende plaatsen terug naar het uitgangspunt" kreeg in het licht van het terugzenden van de vluchtelingen naar Turkije plotseling iets wrangs. Reizen klinkt me voor de mensen in die situatie te toeristisch in de oren en heeft ook iets teveel van een avontuurlijke en uit innerlijke noodzaak voortgekomen ontdekkingstocht. De omschrijving die ik vervolgens op het internet tegenkwam met de zoekfunctie Def: reizen leverde een belangrijke aanvulling op bij die ik in van Dale gevonden had. Bij http://www.woorden.org/woord/reis trof ik een voor mij wezenlijke verfijning aan: de reis was volgens deze site een "vrijwillige verplaatsing naar ergens anders dan waar je bent". Het woord "vrijwillig" maakt daarbij een wereld van verschil.

De vluchtelingen uit Syrië komen van ergens anders dan ze waren en worden vanaf gisteren door Europa op niet-vrijwillige basis teruggestuurd naar Turkije. Ze zijn volgens de laatste definitie dus duidelijk niet op reis en is daarbij het begrip 'terugreis' volgens mij dus ook niet van toepassing. Er is duidelijk geen sprake van vrijwilligheid en hoewel ze net als in de beschrijving van de Dikke van Dale wel degelijk "terug naar het uitgangspunt" gaan, vind ik het werkwoord  reizen hierbij niet zo kies. Het woord deportatie klinkt weliswaar niet zo vriendelijk, maar dekt de lading naar mijn inzien wel veel beter. Het is en blijft een onder dwang verplaatsen van personen door verdrijving of een andere dwangmaatregel. Bovendien is het begrip 'vluchteling' niet voor niets van toepassing; veruit de meeste personen die via Turkije in Griekenland aankomen zijn gevlucht. Het zijn geen reislustige toeristen die hier tijdelijk onze cultuur komen bewonderen of zich willen laten inspireren door onze buiten de grenzen geroemde empathie. Ze zijn ook niet meer of minder gelukzoekers dan wij, die hier toevallig geboren zijn. Reizen heeft voor hen een andere (emotionele) betekenis dan het ooit voor ons zal krijgen.

De verschillen zijn in deze tijden van globalisering te groot geworden. Tot in de uithoeken van deze wereld kunnen we weet hebben van elkaars welvaart en levenswijze. Waar reizen voor de ene bevolkingsgroep een mogelijkheid is tot opdoen van ervaringen en verrijking van het bestaan, is het reizen voor andere bevolkingsgroepen de enige mogelijkheid om aan een ellendige situatie te ontsnappen. Daarom vind ik de toevoeging "vrijwillig" tamelijk wezenlijk bij het omschrijven van het begrip reis. Ik merkte trouwens dat alleen al bij de zoektocht naar het woord reizen op een of andere manier veel gedachten in me naar boven kwamen; een ontdekkingsreis op zich. En zoals zo vaak bij mij het geval is de laatste tijd, roept elke vraag weer vele vragen op.






Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…