Doorgaan naar hoofdcontent

Mijn hobby

Ik lees veel gedichten, op zijn minst elke dag één. Juist het feit dat woorden in een andere context geplaatst worden en dat de betekenis ervan daardoor een andere dimensie krijgt, vind ik prachtig. Het onuitspreekbare krijgt vorm en klank, hetgeen zo bijzonder is omdat een gedicht meestal bedoeld is om juist uitgesproken te worden. Het beleven van de magische werking van het metrum en ritme waarmee lettergrepen elkaar opvolgen en het luisterend (of lezend) betekenis geven aan die opeenvolging van klanken, zijn voor mij in de loop der jaren onmisbare elementen in mijn bestaan geworden. Ik kan gedichten dan ook met plezier (opnieuw) lezen en uitspreken; telkens ontdek ik nieuwe lagen en betekenissen. Ik schift daarbij de gedichten niet op tijdvak of onderwerp en laat me graag verrassen. Soms "vragen" gedichten erom om op muziek gezet te worden. Ik heb dan ook heel wat liederen gecomponeerd. Muziek kan iets toevoegen en het samengaan van deze kunsten, muziek en poëzie, versterkt bij mij de beleving van de emotie.

Hoewel Nederlands mijn moedertaal is, merk ik dat het begrip van Nederlandse poëzie al knap lastig is. Het doorgronden van een gedicht vereist naast het snappen van de letterlijke betekenis ook het aanvoelen van de gevoelswaarde en de combinaties van woorden. Dat is bij het lezen van gedichten in je moedertaal al moeilijk, laat staan dat het gedichten in een voor jou vreemde taal betreft. Het lezen van Russische, Poolse, Spaanse of Italiaanse gedichten is voor mij een hele puzzel en ik maak daarbij vaak gebruik van betrouwbare vertalingen. Als ik Duitse of Engelse gedichten lees, merk ik dat het mij inspanning kost om de gedichten te doorgronden, ondanks het feit dat ik die talen op een redelijk niveau beheers. Het taalgebruik van dichters ontstijgt die van de functionele en gangbare communicatie. Ook hier geldt dat oefening kunst baart en gelukkig bemerk ik in de loop der jaren op dat vlak enige progressie bij mijzelf.

Katharine Lee Bates
Het vertalen van gedichten is iets dat ik graag doe. Het is een proces van het herdichten en daardoor een creatieve bezigheid. De letterlijke betekenis moet je hierbij los durven laten en voor mij is het dan een uitdaging om het metrum en het eventueel aanwezige rijmschema van het oorspronkelijke gedicht waar mogelijk te blijven volgen en om dicht bij de inhoud en het karakter van het gedicht te blijven. Het blijft een hachelijke bezigheid, dat vertalen van gedichten. Het is razend moeilijk om beweging, klank en inhoud te behouden en vaak zie je dat er bij het herdichten altijd wel iets "fout" gaat. Het gaat bij het vertalen van gedichten altijd om het maken van keuzen; het bepalen van de rangorde van geestelijke waarden zoals Johannes Tinctoris lang geleden al zo mooi verwoordde. Vind je als vertaler op sommige plekken belangrijker om dicht bij de vorm of juist dicht bij de inhoud van het gedicht te blijven? Als je niet uitkijkt, kan het een onbevredigende bezigheid zijn en het is dus zaak dat je op een gegeven moment genoegen neemt met een zeker imperfectie. Helemaal kloppen doet het nooit, maar dat doet het leven ook niet.

Soms gaat dat vertalen relatief snel, zoals bij het vertalen van het onderstaande gedicht The Horses van Katharine Lee Bates. Het oorspronkelijke gedicht heb ik gebruikt in mijn Oratorium Horses, A Gift To Mankind. Andere keren is het een lange strijd zoals met het gedicht In Flanders Fields van John Mac Crae. Bij dat mooie en bekende gedicht ben ik nog niet tevreden over mijn vertaling van de derde strofe; mijn worsteling duurt voort. Als ik eruit ben, plaats ik het graag op mijn blog. Het is overigens een bezigheid waar ik veel energie van krijg.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…