Doorgaan naar hoofdcontent

Vraye historie ende al waer

Deze week tussen de bedrijven door heb ik Karel ende Elegast herlezen. Ik las het anders dan destijds, tijdens de lessen Nederlands op het Gemeentelijk Lyceum te Eindhoven. Karel ende Elegast behoorde toen tot de verplichte literatuur en het was de eerste keer dat ik met een Middelnederlandse ridderroman in aanraking kwam. De docent Nederlands kende het boek uit het hoofd en ik weet nog dat wij met het boek in de hand mochten controleren of het goed was wat hij deed: Vraye historie ende al waer Maghic u tellen, hoorter naer! En het was goed... Het verhaal horen, maakte toen al meer indruk op mij dan het verhaal lezen. De magie van het gesproken woord wint het voor mij veruit van het geschreven woord. Een toneelstuk kun je lezen, maar "leeft" pas als het door toneelspelers wordt opgevoerd. Ik vind het geweldig als mij een verhaal verteld wordt. Waar mensen elkaar ontmoeten, is er een verhaal; het is de basis van elke interactie tussen mensen. Als kind luisteren wij al graag naar verhalen en sprookjes en volgens mij verdwijnt die behoefte bij de meeste mensen nooit.

De ridderromans gaan over noeste helden, over verheven jonkvrouwen, de Klassieke Oudheid of over het Verre Oosten. Het waren lange, berijmde gedichten in de volkstaal en werden aan de hoven voorgedragen ter lering en vermaak. In het geval van de Frankische of Karelromans was er sprake van epische verdichting. Karel de Grote werden allerlei avonturen en (karakter)eigenschappen toegeschreven omdat men zich graag spiegelde aan een tot de verbeelding sprekende figuur. Kenmerkend voor dergelijke hoofdpersonen en de verhaallijn waren trouw aan God, trouw aan de leerheer, moed en kracht. De vrouw had niet veel aanzien in de verhalen en werd als een soort "beloning" toegewezen aan de overwinnaar.

Mijn beeld over de middeleeuwen was romantisch. Roger Moore was 'mijn' Ivanhoe en stond model voor het leven in de middeleeuwen. Herfsttij der middeleeuwen van Huizinga had ik nog niet gelezen en ik speelde buiten gehuld in een plastic grijskleurig harnas, een helm met grote veer op mijn hoofd en een schild in mijn linkerhand en het zwaard in mijn rechterhand. Ik was niet de enige die in zo'n uitrusting rondliep; het thema 'de middeleeuwen' was helemaal "in". Om het zwaard te verstevigen (het sloeg telkens dubbel bij elke slag tegen een ander zwaard) stopten we er een stevige elektriciteitsbuis in. Geen wonder dat een ridderroman met Karel de Grote als hoofdpersoon wel aansprak bij ons.

Karel de Grote was door schrijvers van schoolboeken geportretteerd als een man met groot inzicht en een edel karakter. Hij was het per slot van rekening die scholen in het leven had geroepen en het Christendom over Europa had verspreid. Karel streefde naar een wedergeboorte van de Romeinse Oudheid. Hij standaardiseerde bijvoorbeeld het Latijn en ook zijn bouwstijl was duidelijk op de Romeinse stijl geïnspireerd. Ook liet hij zich naar goed Romeins gebruik in toga op munten afbeelden. Op de munten stond bovendien in het Latijn: ‘Karel, de verheven keizer.’

Toch was het niet Karels doel om met het aanvaarden van de keizerlijke titel de illustere Romeinse tijd te doen herleven. Door zijn keizerskroning was Karel officieel aangesteld als beschermheer van het christelijk geloof. Zijn belangrijkste missie was het dan ook om een spirituele verheffing van alle volkeren binnen zijn Frankische Rijk te bewerkstelligen. Het christelijk geloof was voor hem de lijm die het enorme rijk bond. Karel streefde bovenal naar een christelijke identiteit. Dit sprak het verzuilde Nederland aan en Karel de Grote was voor mij, onder invloed van de rooms katholieke geschiedenisboekjes en de verhalen, naast Willem de Zwijger en Rembrandt een grote Nederlander uit het verleden.

Dat Karel gruweldaden verrichtte waar zelfs IS niet aan kan tippen (zo liet hij op 1 dag ongeveer 4500 Saksen onthoofden) en met harde hand het geloof verspreidde ("geloof of sterf" was zijn devies) werd ons niet geleerd. Het feit dat het merendeel van de mensen horigen of lijfeigenen waren in eigendom van de landsheer of heerser drong nauwelijks tot ons door. Dat lijfeigenschap pas in 1781 door Keizer Josef II bij keizerlijk besluit is afgeschaft, wisten we niet. Laat staan dat we weet hadden van het feit dat in Rusland pas in 1861 zo'n besluit genomen werd. Amerika moest toen de slavernij nog afschaffen. Het is dus niet zo lang geleden dat deze misstanden nog maar heel gewoon waren. Van geschiedenis zou de wereld moeten leren, maar vaak is de geschiedenis zo gruwelijk, dat we er vooral van kunnen leren hoe het niet moet.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…