Doorgaan naar hoofdcontent

Elke kunstenaar zijn muze naar keuze

Dante en Beatrice, door John William Waterhouse
Het woord muze wordt naast de betekenis als beschermgodin van de kunst en de wetenschap, ook in de betekenis als inspiratiebron voor de kunstenaar gebruikt. Via het 13de-eeuwse Franse muse is het woord in de tweede betekenis in onze taal terecht gekomen vanuit het Latijnse Musa, dat weer ontleend was aan het Griekse Μοῦσαιde zanggodin, één der negen godinnen van kunst of wetenschap. Het aanroepen van een muze of de muzen was bij antieke schrijvers standaard. In de Renaissance keerde deze gewoonte weer terug. Wij hanteren in onze tijd het begrip muze vooral in de tweede betekenis: de inspiratiebron.

In de Romeinse tijd kende men negen muzen:

  1. Clio of Kleio: de verkondigende was de muze van de verheerlijking door het gezang. De geschiedschrijving en het heldendicht behoren tot haar domein. Ze wordt vaak afgebeeld met als attribuut een boekrol (een opgerold stuk perkament);
  2. Kalliope: de muze met de mooie stem was die van het heroïsch epos, de filosofie en de retoriek. Zij is vaak afgebeeld met een schrijftafeltje en schrijfstift;
  3. Melpomene: de naam van deze muze betekent koor of zingende. Zij was de muze van zowel de zang en dans samen. Uit godsdienstige Griekse koorzangen en reidansen ontstond in de loop der tijd het treurspel. Zij had een treurend masker als attribuut;
  4. Thalia of Thaleia: de vrolijke of bloeiende was de muze van het blijspel, met als attribuut een vrolijk masker;
  5. Urania: de hemelse was de muze van de sterrenkunde, met haar hemelbol en schrijfstift;
  6. TerpsichoreZij die graag danst is de muze van de dans en de lyrische poëzie met haar lier;
  7. Eratode beminnelijke is de muze van de hymne, het lied en de lyriek en wordt vaak afgebeeld met snaarinstrumenten;
  8. Euterpe: de verblijdende is de muze van het fluitspel en de lyrische poëzie en wordt vaak met een fluit afgebeeld;
  9. Polyhymnia: gewoonlijk als muze wier naam rijk aan gezangen betekent. Zij is de muze van de mimische kunst, de retoriek en gewijde liederen. Haar attributen zijn de scepter, mantel en sluier.

Het museum was oorspronkelijk een heiligdom dat aan de muzen was gewijd; later was het een inrichting voor kunst en wetenschap dat onder bescherming der muzen stond. Maar ook ons woord muziek herinnert aan de muzen. Oorspronkelijk betekende het bij de Grieken de gezamenlijke kunsten en wetenschappen, die hoofd en hart vormden. Pas met de opkomst van het christendom kreeg het woord muziek een engere betekenis, namelijk die van toonkunst.

De muze als inspiratiebron voor de kunstenaar is een gegeven dat veel mensen enorm boeit. Natuurlijk is het idee van het beeld van de kunstenaar die door een ander persoon tot creativiteit wordt aangespoord of tot grootse prestaties wordt geïnspireerd, spannend en een bron voor fantasierijke en prikkelende gedachten. Vooral als er een onmogelijke of "verboden" liefde in het spel is, dan wordt het het gegeven voor iedereen spannender. Alleen al daarom gun ik iedere kunstenaar zijn eigen muze naar keuze.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…