Doorgaan naar hoofdcontent

Fra Bartolommeo, een begenadigd kunstenaar

Gisteren ben ik naar de prachtige tentoonstelling in het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam gegaan om daar Fra Bartolommeo "De goddelijke renaissance" te gaan bekijken. De tentoonstelling overtrof mijn verwachtingen. De zaal was schitterend ingericht en de tekeningen kwamen geweldig tot hun recht in de prachtige ruimte. Wat een kunstenaar, welk een bevlogenheid en opmerkzaamheid... Als je de tekeningen ziet, is het haast niet voor te stellen dat het zo'n 500 jaar geleden is dat Fra Bartolommeo ze maakte.

Fra Bartolommeo (1473-1517) was een Italiaanse kunstenaar-monnik uit het beroemde klooster van San Marco (Florence). Leonardo da Vinci, Rafaël, Michelangelo en Fra Bartolommeo zijn de vier belangrijkste kunstenaars van de Hoogrenaissance. Ik vrees dat hij bij het grote publiek een grote onbekende zal zijn. De schilderijen van hem waren nooit eerder in Nederland te zien; sommige hebben Italië zelfs nog nooit verlaten.

Met name de manier waarop hij de mens weergaf, ontroerde mij. Ik zag mensen van vlees en bloed; geen gestileerde iconen, maar mensen zoals je die nu nog tegen zou kunnen komen als je er oog voor hebt. De oudere, vriendelijke en wijze vrouw die je graag beter zou willen leren kennen. Wat deed ze in het dagelijks leven? Welke positie bekleedde zij in de maatschappij? Wat had ze meegemaakt? Hoe oud was ze?

Fra Bartolommeo keek en tekende naar de werkelijkheid. Zou hij met haar gesproken hebben? Kende hij haar? Of was het zomaar iemand die hij had gevraagd om voor hem te poseren? Het was een tijd waarin geen foto's konden worden gemaakt en dat hield in dat de tekenaar zijn "model" in zijn buurt moest hebben. Het gezicht is helemaal uitgewerkt en wordt benadrukt omdat de hoofddoek vakkundig in zwart krijt is weergegeven. Ik kijk naar haar en raak ontroerd door de liefde waarmee Fra Bartolommeo haar heeft getekend. De zachtheid waarmee de lijnen zijn geplaatst, de eerbied waarmee hij recht doet aan haar als persoon.

Het mooie aan de tentoonstelling is ook dat we de zoekende kunstenaar te zien krijgen. Een kunstenaar die worstelt met verkorting, perspectief, verhoudingen en wijze waarop stof geplooid om het lichaam valt. Soms is het subliem, soms zijn het minder gelukte tekeningen. Maar altijd zie je een begenadigd kunstenaar aan het werk, een vakman die onderzoekt hoe de werkelijkheid in elkaar steekt en hoe hij op het platte vlak die werkelijkheid kan vangen.

Fra Bartolommeo is niet algemeen bekend, een lot dat hij met meerdere kunstenaars deelt. Het is de vraag of dat een ramp is. De man werd gelukkig bij leven gewaardeerd, kreeg opdrachten en kon zich in zijn passie uitleven. Dat hij postuum alom geprezen wordt om zijn prestaties is mooi, maar hij heeft er niks meer aan. De man heeft als kloosterling waarschijnlijk ook geen ambitie in die richting gehad. Hij had oog voor het wonder wat in zijn ogen Gods schepping was. Gedreven door die verwondering en ook omdat hij talent in die richting had, was dit zijn levenswerk. Het is prachtig dat wij er nu van kunnen genieten en dat 500 jaar na dato de tekeningen nog steeds te bewonderen zijn.


Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…