Doorgaan naar hoofdcontent

Joris van Lanckvelt, een groot Nederlander

Ik heb onlangs van het bestuur van het JeroenBoschKoor een compositieopdracht gekregen voor het 50-jarig bestaan van het koor in 2018. Het is een leuke opdracht waarbij ik binnen het gegeven thema goed uit de voeten kan. Ik ben dan ook zelf al het nodige vooronderzoek aan het verrichten om een compositie te schrijven die relatie heeft met heden en verleden en de dynamiek die van oudsher met de stad Den Bosch verbonden is. Een duik in het verleden van Den Bosch bracht voor mij een uitermate boeiende figuur aan het licht: Georgius Macropedius, een Nederlandse humanist, schoolleraar en de grootste Latijnse toneelschrijver van de 16de eeuw. Zijn vrije Latijnse bewerking van het Middelnederlandse Elckerlijc, Hecastus, is internationaal bekend en zelfs nu nog worden zijn stukken regelmatig op internationale podia als de Salzburger Festspiele uitgevoerd. Zijn komedie Andrisca over twee sluwe en overspelige vrouwen die problemen hebben met hun sullige echtgenoten, werd aan het eind van de 16de eeuw door Shakespeare uitgewerkt in The Taming of the Shrew. Waarschijnlijk heeft Shakespeare in Londen kennis gemaakt met Macropedius’ werk dat door zijn vriend en stadsgenoot Richard Field werd uitgegeven.

Joris van Lanckvelt, de eigenlijke naam van Macropedius, was in 1487 in Gemert geboren en vertrok op negenjarige leeftijd naar Den Bosch om te gaan studeren aan de Latijnse School. Hij verbleef daar in een van de kosthuizen van de Broeders des Gemenen Levens. Deze Broeders waren aanhangers van de beweging van de in de 14de eeuw opgerichte Moderne Devotie van Geert Grote. In 1512 werd Joris tot priester gewijd en werkte hij als leraar op de Latijnse School van Den Bosch. Hij nam een klassieke naam aan, zoals de gewoonte was onder 16de eeuwse humanisten. Joris werd het Griekse Georgius en Van Lanckvelt werd vertaald als Macropedius. Onder zijn leiding werd de Utrechtse St. Hieronymusschool de belangrijkste Latijnse School van de Noordelijke Nederlanden. Zijn werken werden in Den Bosch, Utrecht, Antwerpen, Bazel, Frankfurt, Keulen, Londen en Parijs gepubliceerd. Macropedius overleed in 1558 tijdens een pestepidemie in Den Bosch en werd begraven in de inmiddels verdwenen Fraterskerk.

Macropedius is een grote Nederlander en bij het grote publiek onbekend. Ook in Den Bosch kent bijna niemand deze grote humanist die invloedrijke figuren in kerk, overheid, wetenschap en kunst heeft opgeleid. Denk hierbij aan de in Italië succesvolle drukker Laurentius Torrentinus en de bekende geneesheer Johannes Wier, die in 1563 hekserij en heksenvervolging aan de kaak stelde. De reden voor zijn onbekendheid is waarschijnlijk dat hij ook zijn toneelstukken in het Latijn schreef terwijl schrijvers en dichters uit de Nederlandse Republiek steeds meer in het toegankelijk Nederlands schreven. Maar wij gaan wel slordig om met de genieën die Nederland heeft voortgebracht. In zijn geboorteplaats was er een Macropedius College dat in 1996 omgedoopt werd tot Commanderij College. De statuten werden ook nog door een naamgenoot van mij, Gerrits en Van Gulick Notarissen, vastgesteld. Dit gebrek aan historisch besef en decorum is stuitend. Ik hoop dat ik met de nieuw te schrijven compositieopdracht Joris weer een beetje voor het voetlicht kan brengen. Ik ben nu aan het overdenken hoe ik dat vorm zal gaan geven.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

Non-conformisme

Ik heb een zwak voor mensen die zich non-conformistisch opstellen. Zij geven onze wereld kleur en zorgen er telkens voor dat ons referentiekader wordt doorbroken, gewild of ongewild. Zo kan ik veel plezier beleven als product en functie door non-conformisten worden losgekoppeld. Bekende voorbeelden zijn natuurlijk Duchamp met zijn pissoir, zijn kruk met wiel of Picasso met zijn zadel en fietsstuur. De kunstenaar koppelt de onderdelen los van hun functie en er ontstaat een nieuwe realiteit waarbij het nieuwe beeld een andere betekenis krijgt. Het is maar hoe je naar de diverse onderdelen kunt kijken.

De kunstenaar is volgens mij niet op zoek naar nieuwe functies of nieuwe beelden. Hij gebruikt wat hij in zijn omgeving ziet. Picasso ging bijna associatief te werk. Ik heb thuis de DVD "Le Mystère Picasso" en daarin is te zien hoe Picasso van het een op het ander komt. Hij produceert omdat hij niet anders kan, het ligt in zijn aard opgesloten om met beelden bezig te zijn.

Nieuwe…

Omdenken, het overwegen meer dan waard

Omdenken is een andere manier om naar de werkelijkheid te kijken. We kunnen door omdenken anders tegen problemen aankijken. Dit omdenken is voortgekomen uit het besef dat wij zelf onderdeel van het probleem zijn. Problemen bestaan namelijk als wij het moeilijk vinden om het beeld van wat het zou moeten zijn los te laten, om open te staan voor wat is of zou kunnen zijn. Uitgangspunt bij omdenken is dat als we het gevoel hebben dat we steeds vaster in het probleem draaien als we op een bepaalde manier op de werkelijkheid drukken, we beter eens de andere kant op kunnen bewegen. Omdenken levert vaak verrassende inzichten op en is eigenlijk niet meer of minder dan het stoppen met het zogenaamde vastdenken.

Als je handelen baseert op iets wat je níet wilt (een probleem), is de kans groot dat je in een neerwaartse spiraal belandt. Je bent dan als het ware bezig aan het dweilen met de kraan open. Bovendien is er meestal sprake van het waterbed-effect: druk ergens op het waterbed en ergens and…