Doorgaan naar hoofdcontent

Joris van Lanckvelt, een groot Nederlander

Ik heb onlangs van het bestuur van het JeroenBoschKoor een compositieopdracht gekregen voor het 50-jarig bestaan van het koor in 2018. Het is een leuke opdracht waarbij ik binnen het gegeven thema goed uit de voeten kan. Ik ben dan ook zelf al het nodige vooronderzoek aan het verrichten om een compositie te schrijven die relatie heeft met heden en verleden en de dynamiek die van oudsher met de stad Den Bosch verbonden is. Een duik in het verleden van Den Bosch bracht voor mij een uitermate boeiende figuur aan het licht: Georgius Macropedius, een Nederlandse humanist, schoolleraar en de grootste Latijnse toneelschrijver van de 16de eeuw. Zijn vrije Latijnse bewerking van het Middelnederlandse Elckerlijc, Hecastus, is internationaal bekend en zelfs nu nog worden zijn stukken regelmatig op internationale podia als de Salzburger Festspiele uitgevoerd. Zijn komedie Andrisca over twee sluwe en overspelige vrouwen die problemen hebben met hun sullige echtgenoten, werd aan het eind van de 16de eeuw door Shakespeare uitgewerkt in The Taming of the Shrew. Waarschijnlijk heeft Shakespeare in Londen kennis gemaakt met Macropedius’ werk dat door zijn vriend en stadsgenoot Richard Field werd uitgegeven.

Joris van Lanckvelt, de eigenlijke naam van Macropedius, was in 1487 in Gemert geboren en vertrok op negenjarige leeftijd naar Den Bosch om te gaan studeren aan de Latijnse School. Hij verbleef daar in een van de kosthuizen van de Broeders des Gemenen Levens. Deze Broeders waren aanhangers van de beweging van de in de 14de eeuw opgerichte Moderne Devotie van Geert Grote. In 1512 werd Joris tot priester gewijd en werkte hij als leraar op de Latijnse School van Den Bosch. Hij nam een klassieke naam aan, zoals de gewoonte was onder 16de eeuwse humanisten. Joris werd het Griekse Georgius en Van Lanckvelt werd vertaald als Macropedius. Onder zijn leiding werd de Utrechtse St. Hieronymusschool de belangrijkste Latijnse School van de Noordelijke Nederlanden. Zijn werken werden in Den Bosch, Utrecht, Antwerpen, Bazel, Frankfurt, Keulen, Londen en Parijs gepubliceerd. Macropedius overleed in 1558 tijdens een pestepidemie in Den Bosch en werd begraven in de inmiddels verdwenen Fraterskerk.

Macropedius is een grote Nederlander en bij het grote publiek onbekend. Ook in Den Bosch kent bijna niemand deze grote humanist die invloedrijke figuren in kerk, overheid, wetenschap en kunst heeft opgeleid. Denk hierbij aan de in Italië succesvolle drukker Laurentius Torrentinus en de bekende geneesheer Johannes Wier, die in 1563 hekserij en heksenvervolging aan de kaak stelde. De reden voor zijn onbekendheid is waarschijnlijk dat hij ook zijn toneelstukken in het Latijn schreef terwijl schrijvers en dichters uit de Nederlandse Republiek steeds meer in het toegankelijk Nederlands schreven. Maar wij gaan wel slordig om met de genieën die Nederland heeft voortgebracht. In zijn geboorteplaats was er een Macropedius College dat in 1996 omgedoopt werd tot Commanderij College. De statuten werden ook nog door een naamgenoot van mij, Gerrits en Van Gulick Notarissen, vastgesteld. Dit gebrek aan historisch besef en decorum is stuitend. Ik hoop dat ik met de nieuw te schrijven compositieopdracht Joris weer een beetje voor het voetlicht kan brengen. Ik ben nu aan het overdenken hoe ik dat vorm zal gaan geven.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Nikkers en negers in kinderboekjes

Bij het opruimen van onze "rommel" kamer vond ik tussen mijn oude kinderboeken een typisch 60-er jaren boekje: Oki en Doki bij de nikkers door Henri Arnoldus (1919-2002) en Carel Willem (Carol) Voges (1925-2001). Het zijn de kinderboekjes waarmee mijn generatie is opgevoed en die mijn leeftijdgenoten bekend moeten voorkomen.

Nee, de negers slapen niet.
"Jammer, dat de blanke mensen niet op ons eiland komen, anders..."
"Anders aten we ze op!" roepen de negers, die rond de hut van het opperhoofd zitten. "Blanke mensen smaken fijn," zegt het opperhoofd. Hij likt zijn lippen eens af.

Het is het tijdperk van de Bimbo-box, die ik in mijn blog Achter de feiten aan al eens vermeldde. Het is om je wild voor te schamen. Het is pas 50 jaar geleden dat dit soort boekjes bon ton waren. Godfried Bomans (1913-1971) schreef De Avonturen van Pa Pinkelman en ook deze boekjes werden geïllustreerd door Carol Voges. Er was sprake van een mateloze onnozelheid, onwetendh…

In memoriam Jan Jansen

Ik ontving eergisteren het bericht dat dirigent Jan Jansen afgelopen zaterdag 24 mei 2014 op 90-jarige leeftijd is overleden. Van Rose-Rie, zijn dochter die bij mij in het Zuid-Nederlands Kamerkoor zingt, had ik vorige week al gehoord dat het niet goed ging met hem. Toch kwam het bericht van het overlijden onverwacht voor me.

Jan Jansen was een begrip in Tilburg toen ik als 18-jarige jongeman aan het conservatorium kwam studeren. Mijn vrouw Kitty en haar moeder Trudy zongen bij Jan in zijn koren en hij was ook leraar aan het Paulus Lyceum waar Kitty van hem muziekles kreeg. Ik zou hem veel later opvolgen als muziekdocent aan die school. Jan was meer dirigent dan muziekdocent en hij werd geroemd om zijn initiatieven, zijn humor en vakmanschap. Ik keek op tegen Jan en ik heb destijds geen contact met hem (durven) zoeken ondanks het feit dat wij niet ver van elkaar woonden. Daar heb ik wel spijt van maar gedane zaken nemen geen keer. Vorig jaar heb ik hem opgezocht en we hadden een aller…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…