Doorgaan naar hoofdcontent

Posts

Posts uit 2017 weergeven

Liefde in tijden van vervreemding 1

Voorwoord uit een speciale uitgave ter gelegenheid van mijn 40-jarig dirigentschap

We leven in een wereld vol pijn. Wellicht is ons schamen wel het beste dat we kunnen doen. Denk aan Auschwitz. Nagasaki. Armenië. Tibet. Ethiopië. Abu Ghraib. Syrië. Het zijn maar een paar van de ontelbare plaatsen, momenten en situaties waarin mensen zich van elkaar afkeerden – en nog afkeren, telkens weer. Men reduceert de ander eerst in gedachten, en dan in daden, tot vreemde, vijand, onmens. En elke dag leven ook wij in een vervreemde realiteit. We wonen in een verveiligd Europa dat een scherm van succes en schoonheid heeft opgericht, van beschaving en beheersing. Een scherm waarop we ons maar al te graag blind staren. De mens is vervreemd geraakt van zijn naaste, van God, van het levensdrama, van de natuur, van zijn geschiedenis, van de samenleving, en zelfs van zichzelf. De mens is ontheemd en geabstraheerd.
In de kunsten werkt deze toestand natuurlijk onmiddellijk door.In de kunst van de twintigste…

Ik had een droom (3)

Dante verontschuldigde zich meteen aan het begin van onze derde ontmoeting. Hij gaf aan dat hij de gesprekken op prijs stelde, maar dat hij weer verder moest trekken. Dante verkeerde in de veronderstelling dat ik mijn zoektocht naar het wezen van wat is wel zonder zijn directe hulp zou kunnen voltooien. Hoe kon ik anders dan blij zijn met de aandacht die me tot nu toe al ten deel was gevallen. Dit was voor mij de gelegenheid bij uitstek om hem nog enkele prangende vragen te stellen.

Ik:
Natuurlijk heb ik er begrip voor dat je verder moet gaan. Ik ben al blij met het feit dat je mij zo uitgebreid te woord hebt willen staan.

Dante:
Het genoegen was geheel aan mijn kant. Het is altijd fijn om iemand te treffen die interesse heeft voor je denkbeelden.

Ik:
Toch heb ik enkele vragen die ik je nog zou willen stellen.

Dante:
Ga je gang. Ik hoop dat ik je vooruit kan helpen.

Ik:
In je jeugd zijn je moeder en je vader al vroeg overleden. In hoeverre heeft dit een rol gespeeld in je leven en werk?

Dante:
Ee…

Ik had een droom (2)

Vannacht trof ik Dante op de stadsmuur van het Italiaanse plaatsje Lucca. Dante stelde me voor om samen het glas te heffen aan het pleintje waar het standbeeld van Puccini is geplaatst. Weldra zaten we in de stralende zon met een glas rode wijn in onze hand.

Dante:
Zullen we ons gesprek van gisteren voortzetten?

Ik:
Fijn, ik verheug me erop en ik ben zeer vereerd dat je na gisteren nog met me wilt praten.

Dante:
Natuurlijk! We hebben het gehad over het Heelal en over het multiversum. Ik moest erover denken, het is zo anders dan ik gewend ben om er tegenaan te kijken.

Ik:
Daar kan ik me alles bij voorstellen. Maar of je er op jouw manier over nadenkt, of op de manier van Hawking en Mlodinov, het blijft uiteindelijk ons bevattingsvermogen te boven gaan. En het model dat jij hanteert, heeft als grote voordeel dat ik het enigszins wél kan begrijpen.

Dante:
Dat bedoelde ik gisternacht ook te zeggen met mijn opmerking dat Hawking en Mlodinov het ook niet 'weten'.

Ik:
Dat begreep ik al en ik moe…

Ik had een droom

Vannacht heb ik een mooie droom gehad. Ik ontmoette Dante Alighieri en we hadden een gesprek. Ik had het gevoel dat we elkaar begrepen en zelfs nader tot elkaar kwamen. De droom was te mooi om hem niet weer te geven.

Ik:
Ik snap niet hoe jij als intellectueel in een God kunt geloven. Het lijkt me zo fijn om een verklaring te hebben voor al wat is.

Dante:
Geloof jij dan niet?

Ik:
Het ligt eraan hoe je geloven definieert; ik geloof niet in een almachtige God die zich persoonlijk met mij bezighoudt, zoals me dat vroeger voorgehouden is.

Dante:
Daar verbaas ik me dan weer over. Jij hebt er zoveel over gelezen en bovendien heb je religieuze composities als een Requiem, een Stabat Mater en missen gecomponeerd. Je geeft lezingen over mijn Divina Commedia en hebt daaruit teksten gebruikt voor jouw composities.

Ik:
Dat klopt. Het geloof en ons bestaan intrigeert me enorm. Ik zie ook de noodzaak van rituelen, de Ordo en het gezamenlijk zingeven aan ons bestaan.

Dante:
Wat zijn dan jouw bedenkingen?

Ik:
Het z…

Realiteit als weefsel van verhalen

Sinds ik dit jaar 61 ben geworden, merk ik dat ik anders in het leven sta. Ik snap zelf niet goed waarom het juist dit jaar gebeurt; het gaat me goed en ik voel me dienovereenkomstig. Toch lijkt het of ik in de retrospectiemodus sta en dat ik mijn doen en laten wik en weeg als nooit tevoren. Sommige zaken die ik voorheen vreselijk belangrijk vond, zijn nu volstrekt onbelangrijk alsof er een knop is omgedraaid. Ik vraag mezelf nu af waarom ik me over sommige zaken zo druk heb gemaakt. Op de schaal van de oneindigheid lijkt alles zo onbelangrijk. Het onrecht in de wereld, het openlijke egoïsme en onverdraagzaamheid ten opzichte van elkaar vallen me op en houden me bezig.
Ik heb me het laatste jaar, mede door het werken aan de compositieopdracht van het JeroenBoschKoor, intensiever beziggehouden met zingeving dan voorheen. Ik heb de bisschop van het Bisdom Den Bosch, mgr. Gerard de Korte, en Ds. Erica Scheenstra bereid gevonden teksten te schrijven op het thema: Wat is een goed leven en w…

Mijn dagelijks portie inspiratie

Toen ik naar het Brabants Conservatorium ging, was mijn muzikale bagage met betrekking tot klassieke muziek niet erg groot. Ik had sinds mijn 7de levensjaar pianoles bij juffrouw Mini Vennix en ik speelde bij haar uiteindelijk traditioneel Mozart, Beethoven, Bach, Bartók, Schubert en Mendelssohn. Ik herinner me dat ik eens in het radioprogramma Zin in muziek van Felix Mendelssohn-Bartholdy Lieder ohne Worte op38 nr 6 mocht spelen, vlak voordat ik naar het conservatorium ging. Mijn vader, Wouth van Gulick, luisterde naar muziek uit het begin van de 20ste-eeuw en was groot liefhebber van filmmuziek uit zijn jeugd. Maar ook traditionele jazz, schlagers en The Rolling Stones hoorden tot zijn favoriete luisterkost. Mijn moeder Paulette volgde mijn vader in zijn muziekkeuze. Wat dat betreft heeft zij niet zo'n impact gehad op mijn muzikale ontwikkeling in mijn jeugd. Zij zorgde er vooral voor dat ik altijd trouw en ijverig studeerde en dat de omstandigheden daarvoor goed waren. Thuis ha…

Het bijzondere van het gewone

'Es gibt keine Wirklichkeit, als die, die wir in uns haben' (Hermann Hesse, Demian)
Doordat Olivia steeds beter gaat praten en ook verbanden gaat leggen en benoemen, wordt mijn fantasie op aangename wijze gestimuleerd. Niet in de betekenis dat ik wegdroom of er zomaar op los fantaseer. Nee, ik realiseer me, door haar opmerkingen, dat de werkelijkheid meer dimensies heeft dan ik met mijn sjabloondenken meen waar te nemen.

Door mijn (levens)ervaring duid ik alles aan de hand van hetgeen ik eerder heb waargenomen en denk te kennen. Ik leg als het ware een sjabloon op de werkelijkheid van mijn omgeving. Ik herken de algemene vorm, beoordeel het razendsnel als een exemplaar van de soort en ga in veel gevallen voorbij aan het specifiek eigene van wat ik zie. Dat is goed te begrijpen en ik houd mezelf voor dat dit heel normaal is. Je hoofd zou overlopen als je alles als uniek zou gaan zien. Daarom volsta ik met een globalere aanduiding van wat ik (her)ken: boom, man, struik, insect... I…

Balanceren tussen ervaren, weten, geloven en hopen.

Uit een brief van Friedrich Nietzsche aan Jacob Burckhardt [Poststempel: Turijn, 5 januari 1889]:
'Lieber Herr Professor, zuletzt wäre ich sehr viel lieber Basler Professor als Gott; aber ich habe es nicht gewagt, meinen Privat-Egoismus so weit zu treiben, um seinetwegen die Schaffung der Welt zu unterlassen.'
('Uiteindelijk was ik veel liever hoogleraar in Bazel dan God; maar ik heb mijn egoïsme niet zo ver door durven drijven dat ik afzie van het scheppen van de wereld.')

Ik las vandaag bovenstaande regels en ze riepen onmiddellijk gedachten bij me op. In 1889 woont Nietzsche in Turijn waar hij een kamertje huurt bij het gastgezin van de kioskhouder Fino. Hij ondertekent zijn brieven soms met 'De Gekruisigde' en vindt aan de andere kant dat hij met alle egards en blijken van respect als een adelijk persoon behandeld moet worden. Burckhardt waarschuwt Nietzsches vriend Overbeck, die zich naar Turijn spoedt. Nietzsche is dan 45 jaar oud; hij zou 56 jaar worden, 4 …

Bochtend door het leven

De oude man rijdt bochtend op zijn motor door het landschap; zijn geliefde muze fluistert binnensmonds woorden over zijn schouder die hem inspireren.

De wereld met al zijn ellende trekt onhoorbaar aan hem voorbij en de wind klinkt zuiver als nooit tevoren. De oude motormuis heeft enkel oog voor schoonheid; muziek klinkt in zijn hoofd. Melancholie maakt zich soms van hem meester.

Wat is de zin? Wat is belangrijk? Wat rest hem nog te doen?

Gebonden aan de keuzes die een ieder maakt, vervolgt hij zijn reis.

De muze, die hem inspireert, vergezelt hem als altijd. Inspirare, wat een prachtig begrip. De zoen die hartstochtelijk de wereld doet vergeten en nieuwe gedachten en emoties aan zijn rijk gevuld palet toevoegt. Dankbaar keert de oude man om. Hij zucht.

Bevoorrecht

Ik zit hier onder een galerij(boog)terras bij de bron 'La Bollente' in Acqui Terme. Het is de zevende dag van onze Italiëreis en wij zijn tot rust gekomen van onze vakantie. Vanuit Levico Terme hebben we Trento en Padua bezocht. Daarna zijn we naar Pescia in Toscane afgereisd en bezochten we Firenze, Lucca en Pisa. Over B-wegen reden we langs de Rivièra di Levante en Genova naar het hotel Nuove Terme hier in deze mooie plaats.

Ik was al eens in Rome geweest, maar door omstandigheden en keuzes hebben we samen Italië nooit bezocht. Ik ben naar Rome geweest in verband met een samenwerkingsverband met de Rotaryclub daar, maar dat is toch anders hoewel ook onvergetelijk in een aantal andere opzichten. Met grote gretigheid willen Kitty en ik nu alles zien wat we alleen maar van plaatjes en verhalen uit (kunst)boeken weten en kennen. En meer, we willen vooral kennismaken met Italië als land; een schitterend land! Het is een overweldigende ervaring! Voor ons een feest van herkenning, z…

Speelt mijn linde, zingt de nachtegaal.

Gisteren waren de kinderen met de kleinkinderen op bezoek. Het was mooi weer en het is dan fijn om met zijn allen bijeen te zijn. De kleinkinderen claimen al onze aandacht; de jongsten, Floris en Reinout, omdat ze zo jong zijn en nog verzorging behoeven, Olivia omdat ze als driejarige de wereld aan het verkennen is. Elke leeftijd heeft zijn charme, maar de wereld van een driejarige vind ik wel erg boeiend om als bompa mee te mogen maken.

De taalontwikkeling van de driejarige Olivia gaat met sprongen vooruit. Ze spreekt in hele zinnen, vraagt voortdurend 'Waarom?' en je merkt aan alles dat zo'n kind de wereld aan het ontdekken is. Het kind heeft oog voor zaken waar wij als volwassenen allang blasé aan voorbijgaan. De aanwezigheid van een driejarige in je omgeving maakt dat je zelf de wereld ook weer met andere ogen beziet. De sprookjesachtige wereld van plant en dier, mens en omgeving, openbaren zich in alle luister aan wie er oog voor heeft. Olivia helpt mij de wereld weer …

God bestaat, Hij woont in Brussel.

Gisteravond heb ik een prachtige film bekeken: Le Tout Nouveau Testament, een film van schrijver Thomas Gunzig en cineast Jaco Van Dormael. God bestaat in deze film en Hij bewoont samen met Zijn vrouw en Zijn dochter Ea (verwijzing naar de Evangelische Alliantie?) een bedompt appartement zonder deuren naar de buitenwereld in een hoge flat in Brussel. Deze tirannieke en verknipte persoonlijkheid in zijn badjas terroriseert Zijn gezin en sluit zich op in Zijn geheime werkkamer waar hij op Zijn computer met sadistisch genoegen en uit verveling wetten uitschrijft die de mensheid moeten kwellen met allerlei groot en klein leed. Hij is anders dan Zijn weggelopen zoon J.C., die het volgens Hem te bont heeft gemaakt en naar Gods zeggen maar wat geïmproviseerd heeft. Zijn vrouw laat alles gedwee over zich heen gaan en Zijn dochter Ea komt voor de mensen op; zij hackt Zijn computer, maakt aan alle mensen via SMS hun sterfdatum bekend en loopt weg van huis. Zij daalt via een tunnel in de wasmach…

'Ik slaap beter dan de lul van de paus.' (Jhon Jairo 'Popeye' Velásquez)

In de Volkskrant staat vandaag een bijzonder interview met Colombia's grootste knuffelcrimineel: Jhon Jairo 'Popeye' Velásquez, rechterhand van maffiabaas Pablo Escobar. Hij heeft 23 jaar in de gevangenis gezeten en loopt nu weer vrij rond. 'Hij bracht zeker 250 mensen om het leven, onder wie zijn eigen vriendin. Als chef van Escobars huurmoordenaarsleger gaf hij opdracht tot zo'n drieduizend moorden. Velásquez ontvoerde en martelde tal van hoogwaardigheidsbekleders, pleegde bomaanslagen, beraamde de moord op presidentskandidaat Luis Carlos Galán en was betrokken bij de aanslag op een vliegtuig waarbij 107 passagiers omkwamen.'

Velásquez is na 23 jaar weer op vrije voeten gekomen en wordt geadoreerd in Colombia. Het kan verkeren... Omdat hij zichzelf heeft aangegeven, kwam hij er met 23 jaar vanaf. Zijn slachtoffers hebben het met hun leven moeten bezuren. Het is schokkend om te lezen hoe deze criminelen bewonderd worden en populair zijn als een Al Capone of Bon…

Meer dan de inhoud

Gisteren, op vaderdag, een boek dat ik had besteld bij BOL.com opgehaald bij AH aan de overkant van de straat: Peter Vos, Getekende brieven. Ik had een maand geleden een documentaire over hem op tv gezien en die had grote indruk op me gemaakt. Er werd een beeld geschetst van een getalenteerd en briljant tekenaar, die toch min of meer onaangepast door het leven ging. Er was sprake van een zekere tragiek die kunstenaars soms eigen is; het is dan ook maar de vraag of het zo fijn is om op de hoogste toppen van menselijke creativiteit te verkeren. Het leek me een boeiende persoonlijkheid, waarmee het lastig was om mee te leven. Zijn tekentalent ontroert me, telkens weer.

Wat Peter Vos bijzonder maakt is dat hij zijn brieven als ware kunstwerken vormgaf. De tekeningen maken een wezenlijk onderdeel uit van de brief en hadden een relatie met de inhoud. Ze waren niet bedoeld om uitgegeven te worden en ze zijn persoonlijk van karakter. Het heeft iets voyeuristisch om deze brieven die bedoeld zij…

Het kan verkeren.

Als driejarige schijn ik in de kerk bij het aanhoren van het grote pijporgel te hebben gezegd: 'Dát wil ik ook!' Jaren later ben ik gaan pianospelen en uiteindelijk heb ik ook leren orgelspelen. Muziek werkt krachtig en ik heb professor Erik Scherder niet nodig om te weten dat muziek louterend werkt in meerdere opzichten.

Op het conservatorium leerde ik dat perfectie in de uitvoering het hoogst haalbare was. Nooit was je helemaal tevreden en mijn muzikale bevrediging had merkbaar te lijden onder de naar perfectie strevende professional in me. Het voortdurend bewust zijn van de onvolmaaktheid van je inspanningen, maakte dat ik bijvoorbeeld moeilijk naar eigen opnamen van mijn optredens of inspanningen kon luisteren. al was het publiek nóg zo enthousiast, altijd was er sprake van beroepsdeformatie. Ik was getraind om vooral te luisteren naar onvolmaaktheden. Die boden namelijk uitzicht op verbeteringen; daar kon je tenminste gericht aan gaan werken. Deze luister- en 'beleef&#…

Hemelvaartsdag

Hemelvaart, in veel landen een officiële vrije dag. Het zal me verbazen of onze kinderen weten wat de oorspronkelijke betekenis van Hemelvaart is. Jammer eigenlijk dat er van eeuwenoude tradities en feesten alleen de vrije dag of het lange weekend over is gebleven.

Pasen (Jezus' verrijzenis), Hemelvaart (Jezus' verheffing aan Gods rechterhand) en Pinksteren (nederdaling van de Heilige Geest) vormen voor de christenen een fundamentele eenheid. Op donderdag de veertigste dag na Pasen (dat altijd valt de eerste zondag die volgt op de volle maan na het begin van de lente) vieren zij de hemelvaart van Jezus Christus. Jezus' leerlingen geloofden dat Jezus bij God was, gezeten aan Zijn rechterhand. In het toenmalige wereldbeeld was de hemel, de woning van God, boven de aarde. Als zij dus hun geloof dat Jezus bij God was wilden uitdrukken, dan moest Jezus naar 'boven'. Dit kon men zich niet anders voorstellen dan dat Hij door een wolk omhoog geheven werd.

Hemelvaartsdag is d…

Bravo!

Onlangs heb ik een concertje ingeleid van het pianoduo Beth&Flo met Elsbet Remijn en Claudette Verhulst. Zij speelden in het kader van de concertserie Pareltjes van Anne en Frans van de Sande in hun pianozaak aan de Leharstraat in Tilburg. Het was een bijzondere belevenis, dit optreden dat de beide pianisten op hun website www.bethflo.com karakteriseren als "Klassieke muziek met een vleugeltje theater!" Claudette en Elsbet studeerden klassiek piano en hebben elkaar leren kennen in de pianoklas van Rian de Waal. In 2013 ontstond het pianoduo Beth&Flo. Het bijzondere aan het duo is dat beide pianisten grote affiniteit hebben met theater en dat is te merken.

Tijdens hun optredens wisselen ze virtuoos pianospel af met gesproken en gezongen woord. Met veel gevoel voor humor en timing verzorgen ze een onderhoudend optreden waarbij het publiek van begin tot eind geboeid blijft. Met name de verbindingen tussen de composities en de onderlinge dialogen tussen beide dames zijn v…

Inspiratie

Zaterdagavond dirigeerde ik het Zuid-Nederlands Kamerkoor in de Sint-Janskathedraal in 's-Hertogenbosch. We waren uitgenodigd om er een mis op te luisteren in de Mariamaand. De kathedraal is overweldigend mooi en kan zich met gemak meten met andere kathedralen in Frankrijk of Engeland. De Sint-Jan is sinds 1858 tot nu toe voortdurend gerestaureerd. Sinds mijn jeugd heb ik de Sint-Jan zien veranderen van een donkere, mystieke ruimte tot een witte oase van licht en rankheid. Telkens als je er binnenkomt raak je geïmponeerd door de grootse afmetingen: 115 meter lang, 62 meter breed en een vieringkoepel van maar liefst 63 meter hoog. Wij zijn al gewend aan hoge gebouwen, maar wat zal die ruimte een indruk hebben gemaakt op mensen uit de 16de eeuw toen de gotische Sint-Jan in 1530 gereed kwam.

De voorganger van de mis hield een boeiende preek. Hij sprak over liefde als zienswijze en zag liefde niet als mentale instelling of hoedanigheid. De zienswijze ging volgens hem over in een zijnsw…

De voorname burger

Er is deze week veel gebeurd. Ik heb minstens drie grote onderwerpen voor een blog die om voorrang strijden in mijn hoofd.

Allereerst een politiek onderwerp. Ik blijf versteld staan van wat er in Amerika, Turkije, Syrië, maar ook in Europa plaatsvindt. Trump, Erdogan, Assad en de opkomst van extreem 'Rechts', zijn volgens mij allemaal symptomen van een wereldomvattende angst. Angst om te delen, angst om zekerheden te verliezen en een diep verlangen naar een geïdealiseerd, romantisch beeld van vroeger, toen er geen sprake was van globalisering en alles overzichtelijk scheen. Het raakt me en ik kan het niet los zien van wat ik ooit gelezen heb in De wereld van gisteren van Stefan Zweig.

Ten tweede een artistiek thema. Ik kom er steeds meer achter dat ik veel voldoening haal uit het maken en uitvoeren van muziek. Puur omdat ik het niet laten kan en het voor mij een uitlaatklep is. Ik krijg energie van het nadenken en spreken over mijn nieuwe compositie met als onderwerp Macropedius…